ΖΩΝΤΑΝΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Ο Κλήδονας – Οι φωνές του νερού και τα μυστικά του Αγίου Ιωάννη

Στις αυλές των χωριών, εκεί που το καλοκαίρι μυρίζει βασιλικό και ώριμο στάχυ, αναβιώνει κάθε χρόνο ένα από τα πιο μαγικά έθιμα του τόπου. Ο Κλήδονας, συνδεδεμένος με τη γιορτή του Αϊ-Γιάννη του Ριγανά, ξυπνά μνήμες από εποχές που οι άνθρωποι πίστευαν πως το νερό μπορούσε να μιλήσει, πως το φως της φωτιάς μπορούσε να αποκαλύψει την αλήθεια της καρδιάς.

Το έθιμο κρατάει ρίζες από τα βάθη της αρχαιότητας. Τότε που οι άνθρωποι ζητούσαν χρησμούς από τα νερά και σημάδια από τα άστρα. Με τον ερχομό του χριστιανισμού, οι παραδόσεις ενώθηκαν και ο Κλήδονας πήρε τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Το νερό θεωρείται αγιασμένο, γιατί μαζεύεται σιωπηλά και φυλάσσεται όλη τη νύχτα κάτω από τα αστέρια. Οι κοπέλες βυθίζουν μέσα του μικρά προσωπικά τους αντικείμενα, «ριζικάρια» τα λένε, για να μάθουν ποιος θα γίνει σύντροφος της ζωής τους.

Το πρωί, η πιο τυχερή του χωριού ανοίγει το σταμνί και τραγουδώντας παραδοσιακούς στίχους φανερώνει τα ριζικά των κοριτσιών. Καθεμιά ακούει τη μοίρα της μέσα από τα λόγια και τα γέλια των υπολοίπων. Οι μεγαλύτερες γυναίκες, που παρακολουθούν με μάτια γεμάτα συγκίνηση, θυμούνται τα δικά τους χρόνια και ψιθυρίζουν ευχές για καλή τύχη.

Η φωτιά που καίει το βράδυ του Αϊ-Γιάννη έχει τη δική της δύναμη. Παιδιά και νέοι πηδούν πάνω από τις φλόγες για να καθαρθούν από το παλιό και να υποδεχθούν το νέο. Η φλόγα συμβολίζει την αναγέννηση, το πέρασμα, τη λύτρωση. Στις σπίθες της οι άνθρωποι βλέπουν ελπίδες, βλέπουν την αγάπη, βλέπουν το φως που συνεχίζει να καίει σε κάθε ψυχή.

Ο Κλήδονας δεν είναι απλώς ένα έθιμο της υπαίθρου. Είναι γιορτή της συλλογικότητας. Οι γειτονιές μαζεύονται, οι αυλές γεμίζουν τραγούδια και μυρωδιές, το χωριό γίνεται μια μεγάλη οικογένεια. Οι άνθρωποι ξαναβρίσκουν ο ένας τον άλλον, ανασαίνουν μαζί, μοιράζονται ευχές και χαμόγελα. Είναι η απόδειξη πως η παράδοση δεν χάνεται όταν ζει μέσα στην κοινότητα.

Σήμερα, ο Κλήδονας τελείται σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, από τα νησιά ως τη Μακεδονία, με μικρές παραλλαγές αλλά με την ίδια ψυχή. Στα χωριά της Κρήτης τραγουδούν ριζίτικα, στη Θράκη ανάβουν τις φωτιές ψηλά στους λόφους, στην Ήπειρο οι γιαγιάδες αφηγούνται παλιές ιστορίες δίπλα στο πηγάδι. Όλα αυτά συνθέτουν τον ίδιο καμβά: τον καμβά της λαϊκής πίστης και της χαράς που ενώνει γενιές.

Ο Κλήδονας υπενθυμίζει πως κάθε παράδοση είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Αλλάζει, εξελίσσεται, όμως κρατάει σταθερή τη ρίζα της. Είναι εκεί όπου το νερό καθρεφτίζει τα όνειρα, το φως τη δύναμη της ελπίδας και οι άνθρωποι την πίστη πως η μοίρα μπορεί να χαμογελάσει.

Και κάθε φορά που μια κοπέλα σηκώνει το ριζικάρι της μέσα από το σταμνί, ο κόσμος γύρω της σταματά για λίγο. Γιατί η στιγμή εκείνη είναι μαγική. Είναι η στιγμή που η παράδοση ζωντανεύει, που το παλιό αγκαλιάζει το νέο και το νερό ψιθυρίζει ξανά τα μυστικά του.

Πηγές: Κέντρο Έρευνας Ελληνικής Λαογραφίας – Ακαδημία Αθηνών | Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης | Αρχείο Δόμνας Σαμίου – Παραδοσιακά τραγούδια του Κλήδονα | Λαογραφικό Αρχείο Πανεπιστημίου Αθηνών

Γράφει η Ασπασία Σδούγκου

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button