ΠΡΟΣΩΠΑ

Γιώργος Τούλης: «Ώριμος καλλιτέχνης είναι εκείνος που εξακολουθεί να έχει την ανάγκη να μαθαίνει»

Η εμπειρία συσσωρεύεται με τα χρόνια. Η ωριμότητα, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο. Την ικανότητα να αμφισβητεί κανείς τις βεβαιότητές του, να αναγνωρίζει τα λάθη του και να παραμένει ανοιχτός σε όσα έχει ακόμη να μάθει. Ο Γιώργος Τούλης έχει διανύσει μια μακρά πορεία στο θέατρο, με πολυετή παρουσία στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος. Η καλλιτεχνική του δραστηριότητα περιλαμβάνει επίσης τη συγγραφή βιβλίων, ενώ σήμερα συμμετέχει στην κωμωδία «Μην πεις όχι μωρό μου», η οποία επιστρέφει στο Θέατρο Βότση στις 27, 28 και 29 Νοεμβρίου. Στη συνέντευξή του στην TownSendia, εξετάζει τη σχέση ανάμεσα στην εμπειρία και στην καλλιτεχνική ωριμότητα, τη σημασία της αυτοκριτικής και την ευθύνη του ηθοποιού απέναντι στους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεται. Μιλά για την ανάγκη να κατανοούμε τους χαρακτήρες που υποδυόμαστε, ακόμη κι όταν διαφωνούμε με τις επιλογές τους, και για τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική φιλοδοξία και στη συλλογική δημιουργία. Ιδιαίτερη θέση στις σκέψεις του κατέχουν η συνέπεια, ο σεβασμός και η αναγνώριση της εργασίας όλων των συντελεστών μιας παράστασης. Αξίες που, όπως επισημαίνει, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής ταυτότητας.

Η κωμωδία συχνά αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της ανθρώπινης φύσης με έναν τρόπο που η σοβαρότητα δυσκολεύεται να πετύχει. Ποια ανθρώπινη αντίφαση θεωρείτε ότι αναδεικνύεται περισσότερο μέσα από το «Μην πεις όχι, μωρό μου»;

Νομίζω ότι η μεγαλύτερη αντίφαση που αναδεικνύεται είναι η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που θέλουμε να δείχνουμε και σε αυτό που πραγματικά είμαστε. Συχνά πιστεύουμε ότι έχουμε τον έλεγχο των καταστάσεων, ότι μπορούμε να χειριστούμε τους άλλους, να καλύψουμε λάθη και μπερδέματα και να προστατεύσουμε την εικόνα μας. Όμως, αρκεί μια μικρή ανατροπή για να αποκαλυφθούν οι αδυναμίες, οι ανασφάλειες, τα λάθη και οι επιθυμίες μας. Αυτό ακριβώς κάνει η κωμωδία. Μας βάζει να γελάσουμε με πράγματα που, αν τα αντιμετωπίζαμε στην πραγματική ζωή, ίσως μας έφερναν σε δύσκολη θέση. Και κάπου εκεί ταυτιζόμαστε με τους ήρωες, γιατί πίσω από τις υπερβολές και τις παρεξηγήσεις τους αναγνωρίζουμε κάτι πολύ οικείο: τον ίδιο μας τον εαυτό.

Το γέλιο είναι μια αυθόρμητη αντίδραση, αλλά η πρόκλησή του στη σκηνή απαιτεί ακρίβεια. Πώς διαχειρίζεστε τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον κωμικό ρυθμό και στην ανάγκη να παραμείνει ο χαρακτήρας ανθρώπινος και πειστικός;

Ο ηθοποιός πρέπει να υπηρετεί την αλήθεια του χαρακτήρα και της κατάστασης. Ο κωμικός ρυθμός απαιτεί ακρίβεια, σωστό timing, συγκέντρωση και, κυρίως, καλή επικοινωνία με τους συναδέλφους. Η κωμωδία απαιτεί πειθαρχία. Ο ρόλος που υποδύομαι στο «Μην πεις όχι, μωρό μου» απαιτεί 100% συγκέντρωση και συνεχείς εναλλαγές δράσης και αντίδρασης με όλους τους συναδέλφους.

Κάθε θεατρικός ρόλος αποτελεί μια προσωρινή κατοίκηση μιας άλλης ανθρώπινης ύπαρξης. Πόσο βαθιά χρειάζεται να κατανοήσει ένας ηθοποιός έναν χαρακτήρα για να τον υποδυθεί με αλήθεια, ακόμη κι όταν διαφωνεί με τις επιλογές του;

Πιστεύω ότι χρειάζεται να τον κατανοήσει πολύ βαθύτερα από όσο χρειάζεται να τον δικαιολογήσει. Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνώ με έναν χαρακτήρα, είναι όμως απαραίτητο να ανακαλύψω γιατί συμπεριφέρεται όπως συμπεριφέρεται. Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του αλήθεια, ακόμη κι όταν αυτή βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με τη δική μας. Ο ηθοποιός οφείλει να αφήσει στην άκρη τις προσωπικές του κρίσεις και να αναζητήσει τα κίνητρα, τους φόβους και τις ανάγκες του ρόλου. Μόνο τότε μπορεί να τον προσεγγίσει χωρίς να τον κρίνει επιφανειακά. Η υποκριτική δεν είναι η τέχνη του να συμφωνείς με τους ανθρώπους που υποδύεσαι, αλλά η τέχνη του να μπορείς να τους καταλάβεις.

Ο ηθοποιός εκτίθεται διαρκώς στο βλέμμα και στην κρίση των άλλων. Πώς διατηρεί την καλλιτεχνική του ελευθερία όταν γνωρίζει ότι η αποδοχή του κοινού μπορεί να επηρεάσει τις επιλογές του;

Η αποδοχή του κοινού είναι σημαντική, γιατί το θέατρο είναι μια ζωντανή μορφή επικοινωνίας. Ωστόσο, δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο των καλλιτεχνικών επιλογών μας. Αν αρχίσεις να δημιουργείς αποκλειστικά με γνώμονα το τι θα αρέσει στο κοινό, κινδυνεύεις να χάσεις τη δική σου φωνή. Χρειάζεται να ακούς το κοινό, να αντιλαμβάνεσαι τις αντιδράσεις του, αλλά παράλληλα να διατηρείς την προσωπική σου ταυτότητα. Η καλλιτεχνική ελευθερία προϋποθέτει θάρρος, γιατί κάποιες φορές πρέπει να υπερασπιστείς μια επιλογή, ακόμη κι όταν δεν γνωρίζεις πώς θα γίνει δεκτή.

Η εμπειρία μάς αλλάζει, αλλά δεν μας κάνει απαραίτητα σοφότερους. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η διαφορά ανάμεσα σε έναν ηθοποιό που αποκτά εμπειρία και σε έναν ηθοποιό που αποκτά ουσιαστική καλλιτεχνική ωριμότητα;

Η εμπειρία είναι το αποτέλεσμα του χρόνου και της επανάληψης. Η ωριμότητα, όμως, είναι αποτέλεσμα παρατήρησης, επεξεργασίας και αυτοκριτικής. Μπορεί ένας ηθοποιός να έχει παίξει σε δεκάδες παραστάσεις και να εξακολουθεί να επαναλαμβάνει τις ίδιες ευκολίες. Η καλλιτεχνική ωριμότητα έρχεται όταν αρχίζεις να αναγνωρίζεις τα όριά σου, να αμφισβητείς τις βεβαιότητές σου και να μη φοβάσαι να δοκιμάσεις κάτι διαφορετικό. Για μένα, ώριμος καλλιτέχνης δεν είναι εκείνος που πιστεύει ότι τα ξέρει όλα, αλλά εκείνος που εξακολουθεί να αισθάνεται την ανάγκη να μαθαίνει. Η μελέτη και η πρόβα είναι τα σημαντικότερα όπλα του.

Η επιτυχία συνδέεται συχνά με την αναγνώριση, ενώ η προσωπική πληρότητα ακολουθεί μια πιο σύνθετη διαδρομή. Με ποια κριτήρια αξιολογείτε σήμερα τη δική σας πορεία στο θέατρο;

Με ενδιαφέρει περισσότερο η ποιότητα της διαδρομής παρά ο αριθμός των επιτυχιών. Ήμουν πολλά χρόνια στο Κ.Θ.Β.Ε. και έχω συνεργαστεί με εξαιρετικούς συναδέλφους. Η συνεργασία μου με τον κ. Τσικάρα τα τελευταία χρόνια έρχεται να προστεθεί στις ποιοτικές δουλειές που επιχειρώ να κάνω. Αξιολογώ την πορεία μου μέσα από τις εμπειρίες, τις συνεργασίες, όσα έμαθα από κάθε παράσταση και, κυρίως, από το κατά πόσο εξακολουθώ να αισθάνομαι ενεργός στη σκηνή. Το θέατρο είναι μια τέχνη που δεν σου επιτρέπει να επαναπαυθείς. Τις εμπειρίες μου, ως γνωστόν, τις έχω αποτυπώσει και στα βιβλία που έχω εκδώσει: «Γεννήθηκα καλλιτέχνης», «Η νύχτα όπως την έζησα» και «Της ψυχής τα όνειρα».

Σε μια τέχνη που στηρίζεται στη συλλογικότητα, πού τελειώνει η προσωπική φιλοδοξία και πού αρχίζει η ευθύνη απέναντι στους ανθρώπους που συμβάλλουν στην καλλιτεχνική δημιουργία;

Η προσωπική φιλοδοξία είναι θεμιτή και απαραίτητη, αρκεί να μη μετατρέπεται σε αυτοσκοπό. Το θέατρο είναι κατεξοχήν συλλογική τέχνη. Κανένας ηθοποιός, όσο ταλαντούχος κι αν είναι, δεν μπορεί να δημιουργήσει μόνος του μια ολοκληρωμένη παράσταση. Υπάρχουν άνθρωποι μπροστά και πίσω από τη σκηνή, που καταθέτουν χρόνο, γνώση, κόπο και προσωπική δημιουργικότητα. Η ευθύνη μας αρχίζει από τη στιγμή που αντιλαμβανόμαστε ότι αποτελούμε μέρος ενός συνόλου.

Μπορεί ένας καλλιτέχνης να διαχωρίσει απόλυτα την ποιότητα του έργου του από την προσωπική του στάση απέναντι στους ανθρώπους με τους οποίους συνεργάζεται; Ή η καλλιτεχνική ακεραιότητα προϋποθέτει και μια αντίστοιχη στάση ζωής;

Δεν πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει απόλυτος διαχωρισμός. Μπορεί ένα έργο να έχει καλλιτεχνική αξία ανεξάρτητα από τον χαρακτήρα των ανθρώπων που το δημιούργησαν, όμως ο τρόπος με τον οποίο συνεργαζόμαστε αποτελεί κι αυτός μέρος της καλλιτεχνικής μας ταυτότητας. Η συνέπεια, ο σεβασμός, η εντιμότητα και η αναγνώριση της δουλειάς των άλλων δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα. Δεν χρειάζεται να συμφωνούμε σε όλα ούτε να έχουμε προσωπική σχέση με όλους. Χρειάζεται, όμως, να μπορούμε να συνυπάρχουμε.

Στο θέατρο, η επιτυχία μιας παράστασης αποδίδεται συχνά σε εκείνους που βρίσκονται στο προσκήνιο. Πόσο σημαντικό θεωρείτε να αναγνωρίζεται και η συμβολή των ανθρώπων που εργάζονται μακριά από τα φώτα της σκηνής;

Είναι απολύτως απαραίτητο. Μια θεατρική παράσταση δεν είναι μόνο οι ηθοποιοί που βλέπει ο θεατής. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος ανθρώπων που εργάζονται για να υπάρξει αυτό που τελικά παρουσιάζεται στη σκηνή. Από τον σκηνοθέτη και τους τεχνικούς μέχρι τους ανθρώπους που ασχολούνται με τα σκηνικά, τα κοστούμια, τον φωτισμό, τον ήχο και την οργάνωση της παραγωγής, όλοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της δημιουργίας. Το σύνολο αυτής της δουλειάς είναι που καθορίζει αν μια παράσταση θα είναι επιτυχημένη ή όχι.

Η αυτοκριτική απαιτεί να αμφισβητήσουμε τη δική μας οπτική. Πόσο αναγκαία είναι αυτή η διαδικασία για έναν καλλιτέχνη που καλείται διαρκώς να ερμηνεύει τις πράξεις και τα κίνητρα άλλων ανθρώπων;

Θεωρώ ότι η αυτοκριτική είναι απαραίτητη, ίσως περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη διαδικασία. Ο ηθοποιός καλείται να παρατηρεί τους ανθρώπους, να αναλύει συμπεριφορές και να αναζητά κίνητρα. Η αυτοκριτική δεν σημαίνει ότι πρέπει να αμφισβητείς διαρκώς την αξία σου ή να μηδενίζεις όσα έχεις πετύχει. Σημαίνει να έχεις το θάρρος να αναγνωρίζεις τα λάθη σου, να αποδέχεσαι ότι δεν έχεις πάντα δίκιο και να παραμένεις ανοιχτός στην αλλαγή.

Συνέντευξη: Έρη Χριστοφορίδου

Μην πεις όχι μωρό μου
Συντελεστές
Κείμενο – σκηνοθεσία: Βασίλης Τσικάρας
Σκηνικά – κοστούμια: Μαρία Βλάχου
Μουσική – στίχοι – ερμηνεία: Μαρία Παπαγιάννη
Ενορχήστρωση: Παντελής Καραματσούκης
Κοσμήματα – props: Θέατρο Άρατος, Σοφία Αϊβάζογλου
Ήχοι – φώτα: Τάσος Πέππας
Graphics design: Νίκος Γκάρας, Βασίλης Τσικάρας
Επικοινωνία: Στέλλα Πέρπερα, Έρη Χριστοφορίδου
Trailer: Aratos Films

Παίζουν οι: Σοφία Αϊβάζογλου, Σταύρος Βαφειάδης, Όλγα Κουτσώνου, Μαρία Παπαγιάννη, Κική Σπύρου, Γιώργος Τούλης, Ειρήνη Τσαρσιταλίδου και ο Βασίλης Τσικάρας.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ ΚΑΛΑΜΑΡΙΑΣ «ΝΑΥΑΡΧΟΥ ΒΟΤΣΗ»
Μεγάλου Αλεξάνδρου και Ανατολικής Θράκης
ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ
Παρασκευή 27, Σάββατο 28 και Κυριακή 29 Νοεμβρίου στις 9.15 μ.μ.
ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΟΔΟΣ
12 ευρώ
ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ
Τ. 6945 512412
ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ
www.goldmall.gr

Back to top button