Το «Έργο Δύο Προσώπων», το πιο προσωπικό και τολμηρό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς, εκείνο που ο ίδιος χαρακτήρισε ως «την κραυγή της καρδιάς» του, έρχεται στο Θέατρο Σοφούλη για δύο μόνο παραστάσεις, σε σκηνοθεσία Νάνας Παπαδάκη.
Μετά την θερμή υποδοχή στην Αθήνα, η παράσταση ταξιδεύει στη Θεσσαλονίκη, μεταφέροντας στη σκηνή ένα σκοτεινό, ποιητικό και βαθιά υπαρξιακό σύμπαν, όπου η πραγματικότητα συναντά την ψευδαίσθηση και δύο άνθρωποι μένουν μόνοι μέσα σε ένα άδειο θέατρο.
Με αφορμή την παράσταση, η Νάνα Παπαδάκη και ο Βαγγέλης Παπαδάκης μιλούν στο Townsendia για τη μοναξιά, τη σιωπή, την αλήθεια της σκηνής, αλλά και για εκείνη τη λεπτή γραμμή όπου το θέατρο παύει να είναι ρόλος και γίνεται ανθρώπινη εξομολόγηση.
Το «Έργο Δύο Προσώπων» μοιάζει με μια θεατρική εξομολόγηση πάνω στη μοναξιά και στην εγκατάλειψη. Υπήρξε στιγμή στις πρόβες που αισθανθήκατε πως ο ρόλος άγγιξε προσωπικές σας σιωπές;
Bαγγέλης: Θα έλεγα πως, αρχικά, εγώ άγγιξα τις προσωπικές του σιωπές — αν υποθέσουμε βέβαια ότι ένας ρόλος διαθέτει προσωπικές σιωπές. Ήρθα αντιμέτωπος με τα σκοτάδια του, τα τραύματά του, τα αδιέξοδά του. Με συγκίνησαν και με κινητοποίησαν βαθιά. Ενεργοποιήθηκε μέσα μου αυτή η ορμή να βγω από τη σιωπή και να μιλήσω: για τη μοναξιά, την εγκατάλειψη, για τη φύση αυτού του ανθρώπου αλλά και για τη φύση του Ανθρώπου γενικότερα — που είμαι κι εγώ μέρος της. Και κάπου εκεί συνειδητοποίησα ότι τελικά ο ρόλος άγγιξε και τις δικές μου σιωπές. Ίσως εκεί να συμβαίνει πραγματικά το θέατρο: όταν κοινωνούνται αυτές οι πανανθρώπινες σιωπές που, με διαφορετικούς τρόπους, κατοικούν όλους μας.
Ο Τενεσί Ουίλιαμς χαρακτήρισε το έργο ως κραυγή της καρδιάς του. Ποια είναι η δική σας αίσθηση; Πρόκειται για ένα έργο απόγνωσης ή για μια ύστατη πράξη ελπίδας;
Νάνα: Και για τα δύο. Πρόκειται για την πιο απογυμνωμένη αποτύπωση του δημιουργικού πυρήνα του. Εκεί όπου συγκρούονται η φαντασία, η τρέλα, η λογική, η πραγματικότητα, η υπέρβαση, η αγάπη, το μίσος, ο λόγος, η σιωπή. Εκεί όπου όλα συνυπάρχουν και εκβάλουν στην πιο απλή θεατρική μορφή που συμπεριλαμβάνει έναν άνθρωπο και έναν άλλο άνθρωπο.
Στο έργο, οι ήρωες μοιάζουν εγκλωβισμένοι ανάμεσα στη σκηνή και στην πραγματικότητα. Πιστεύετε πως οι ηθοποιοί τελικά ζουν πολλές ζωές ή κινδυνεύουν να χάσουν τη δική τους;
Βαγγέλης: Ο ηθοποιός ακροβατεί ανάμεσα σε πολλές πραγματικότητες. Η προσωπική του ζωή είναι μόνο μία από αυτές, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να σταθεί πάνω στη σκηνή. Κατοικεί πολλές ζωές, φιλοξενεί πολλές ψυχικές πραγματικότητες. Βαγγέλης. Αυτό μπορεί να σε ανοίξει βαθιά ως άνθρωπο, να σε κάνει πιο συμπονετικό, πιο ευαίσθητο απέναντι στους άλλους. Υπάρχει όμως και ένας κίνδυνος: να χαθείς μέσα στις συνεχείς ταυτότητες, μέσα στην ανάγκη να είσαι διαρκώς «κάποιος άλλος». Γι’ αυτό θεωρώ πολύ σημαντικό ο ηθοποιός να επιστρέφει πάντα σε έναν εσωτερικό πυρήνα αλήθειας. Όχι σε μια περσόνα, αλλά σε κάτι βαθιά ανθρώπινο και αυθεντικό.
Η παράσταση στήνεται πάνω σε δύο πρόσωπα που μένουν μόνα σε ένα άδειο θέατρο. Πόσο τρομακτική ή λυτρωτική είναι για έναν ηθοποιό η απόλυτη γύμνια της σκηνής;
Νάνα: Για εμένα είναι λυτρωτική. Πάνω στη σκηνή δεν είμαστε μόνον ηθοποιοί, είμαστε πολίτες αυτού του κόσμου, άνθρωποι. Όταν βιώνουμε στη ζωή μας τέτοια συσσώρευση άχρηστων πληροφοριών τότε ως άνθρωπος χρειάζομαι έναν χώρο σχεδόν άδειο για να μπορέσω να υπάρξω και να σκεφτώ. Αυτή η απόλυτη γύμνια της σκηνής θρέφει το μέσα μου.
Το έργο ακροβατεί ανάμεσα στο θέατρο και στην ψευδαίσθηση. Υπάρχει τελικά μεγαλύτερη αλήθεια πάνω στη σκηνή απ’ ό,τι στην καθημερινή ζωή;
Βαγγέλης: Παραδόξως, πολλές φορές ναι. Στην καθημερινότητα έχουμε μάθει να κρυβόμαστε πίσω από ρόλους, άμυνες, κοινωνικές συμβάσεις. Στη σκηνή, για να συμβεί κάτι τέτοιο, όλες αυτές οι άμυνες πρέπει να σπάσουν. Το θέατρο είναι μια ψευδαίσθηση που, όταν λειτουργεί πραγματικά, αποκαλύπτει βαθύτερες αλήθειες από τον ίδιο τον ρεαλισμό. Ίσως γιατί εκεί ο άνθρωπος εκτίθεται συμπυκνωμένα: με τους φόβους, τις επιθυμίες, τις ενοχές και την ανάγκη του να συνδεθεί με τον άλλον. Και αυτό είναι κάτι που ο Τενεσί Ουίλιαμς γνώριζε πολύ βαθιά.
Ο Ουίλιαμς συναντά εδώ τον Μπέκετ, τον Πιραντέλο και τον Κασσαβέτη. Πόσο απαιτητικό είναι να υπηρετεί κανείς ένα τόσο πολυεπίπεδο θεατρικό σύμπαν χωρίς να χαθεί μέσα του;
Νάνα: Μα νομίζω πως το ζητούμενο του συγκεκριμένου έργου δεν είναι να οριοθετηθεί για να γίνει πιο διαχειρίσιμο, αλλά να του επιτραπεί να αναπνεύσει, ταυτόχρονα, προς όλες τις κατευθύνσεις και «ας χαθούμε» που λέει και ο ήρωας του έργου. Είδαμε πού πηγαίνουμε ως ανθρωπότητα ελέγχοντας και κατανοώντας, πλήρως, δήθεν, τι θα πει να είσαι άνθρωπος ή αδιαφορώντας για τέτοιου είδους ερωτήματα.
Σε μια εποχή γρήγορης εικόνας και εύκολου θεάματος, τι πιστεύετε ότι μπορεί ακόμη να ταρακουνήσει πραγματικά έναν θεατή μέσα σε μια θεατρική αίθουσα;
Βαγγέλης: Η αλήθεια. Στην ατόφια της μορφή. Εκτεθειμένη. Χωρίς φίλτρα. Ένας άνθρωπος πάνω στη σκηνή που δεν κρύβεται πίσω από τεχνάσματα ή επιτήδευση, αλλά τολμά να υπάρξει πραγματικά μπροστά στον άλλον. Αυτό, σήμερα, είναι ίσως πιο ριζοσπαστικό από οποιοδήποτε θέαμα.
Υπάρχει κάποια φράση ή στιγμή της παράστασης που συνεχίζει να σας ακολουθεί ακόμη κι όταν πέφτουν τα φώτα;
Νάνα: Αν και υπάρχει μια φράση μια αποτυπώνει την ουσία του έργου, ότι το «χειρότερο πράγμα που χάθηκε απ’ τη ζωή μας είναι το να έχουμε συνείδηση του τι συμβαίνει στη ζωή μας», νομίζω ότι αυτό που με ακολουθεί είναι η αίσθηση του κινδύνου, αλλά και του απόλυτου αφήματος στον κόσμο του έργου. Είναι το πιο παράξενο έργο που θα μπορούσε να γραφτεί από έναν κλασικό συγγραφέα σαν τον Τενεσί Ουίλιαμς.
Το έργο μιλά για ανθρώπους που συνεχίζουν να παίζουν ακόμη και όταν το κοινό έχει φύγει. Είναι τελικά το θέατρο μια μορφή πίστης;
Βαγγέλης: Ναι, απολύτως. Και ίσως γι’ αυτό το θέατρο επιβιώνει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Γιατί στην ουσία του είναι μια πράξη πίστης στον άνθρωπο και στην ανάγκη του να επικοινωνήσει. Πρέπει να πιστέψεις σε κάτι μεγαλύτερο από εσένα, σε κάτι που σε υπερβαίνει, σε μια αλήθεια σχεδόν μνημειώδης κλίμακας. Ο ηθοποιός διευρύνεται πάνω στην σκηνή κι αυτό το πετυχαίνει με την πίστη σε κάτι πέρα και πάνω από τον ίδιο… Ακόμα και όταν δεν υπάρχει κοινό.
Αν έπρεπε να περιγράψετε αυτή την παράσταση σαν μια εικόνα ή ένα όνειρο, τι θα βλέπαμε;
Νάνα: Τι ωραία ερώτηση! Αν ήταν εικόνα θα ήταν ένας άντρας και μια γυναίκα, ως αρχετυπικοί ήρωες του Ουίλιαμς, κομμένοι γύρω γύρω με ψαλίδι σαν τα κολάζ του Ματίς και πεταμένοι σε ένα έρημο, μπεκετικό τοπίο. Αν ήταν όνειρο θα ήταν ένας τόσο τρομακτικός εφιάλτης που ακόμη κι ο θεός θα έβαζε τα γέλια.
Τι ελπίζετε να κουβαλήσει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από το θέατρο εκείνο το βράδυ;
Βαγγέλης: Ελπίζω να φύγει λίγο πιο ανοιχτός απέναντι στον εαυτό του και στους άλλους. Λίγο πιο συμφιλιωμένος με τις ρωγμές, τις σκιές και την ευαισθησία του. Το έργο δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις· προσφέρει όμως έναν βαθύ ανθρώπινο καθρέφτη.
Συνέντευξη: Έρη Χριστοφορίδου
Για περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση ακολουθήστε τον παρακάτω σύνδεσμο: Έργο δύο προσώπων
