Με αφορμή την πρεμιέρα της παράστασης «Είστε Όλοι Σας Καθάρματα: Ελλάδα 2.0» στις 27 Μαρτίου στο Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης, ο σκηνοθέτης Χριστόφορος Χριστοφορίδης παρουσιάζει μια αιχμηρή σκηνική πρόταση που εστιάζει σε ζητήματα ευθύνης, συλλογικής στάσης και μνήμης. Το έργο, σε δραματουργική επεξεργασία και διασκευή του Χριστόφορου Χριστοφορίδη και της Ελευθερίας Καμπαγιοβάνη, ανοίγει έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ανοχή και τη συνενοχή. Σε μια εποχή όπου η αντίδραση εξαντλείται γρήγορα και η προσαρμογή αποκτά σταθερό ρυθμό, η παράσταση επιχειρεί να φέρει τον θεατή αντιμέτωπο με τον εαυτό του και τις επιλογές του. Με αυτή την αφετηρία, μιλήσαμε με τον σκηνοθέτη Χριστόφορο Χριστοφορίδη για τα ερωτήματα και τις προθέσεις πίσω από ένα έργο που επιλέγει να ταράξει.
Στην παράσταση «Είστε Όλοι Σας Καθάρματα: Ελλάδα 2.0» τίθεται το ερώτημα «πότε η ανοχή γίνεται συνενοχή». Υπάρχει, κατά τη γνώμη σας, ένα σαφές σημείο μετάβασης ή πρόκειται για μια αργή, σχεδόν ανεπαίσθητη διολίσθηση;
Νομίζω ότι σπάνια υπάρχει ένα καθαρό, ορατό σημείο μετάβασης. Τις περισσότερες φορές η συνενοχή δεν εμφανίζεται ξαφνικά εγκαθίσταται αργά, μέσα από μικρές παραχωρήσεις, σιωπές και συμβιβασμούς. Είναι μια διολίσθηση που συμβαίνει σχεδόν ανεπαίσθητα, μέχρι τη στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι αυτό που κάποτε μας σόκαρε, τώρα απλώς το ανεχόμαστε.
Αν όλοι είμαστε, σε κάποιο βαθμό, συμμέτοχοι, τότε τι σημαίνει πραγματικά «ευθύνη» σε μια κοινωνία που λειτουργεί συλλογικά;
Η ευθύνη σε μια συλλογική κοινωνία δεν είναι μόνο ατομική πράξη είναι και στάση απέναντι στο κοινό. Σημαίνει να αναγνωρίζουμε τη θέση μας μέσα σε μία κοινωνία και να μην κρυβόμαστε πίσω από την ιδέα ότι «οι άλλοι φταίνε». Ευθύνη σημαίνει να αναλαμβάνεις το μερίδιο που σου αναλογεί, ακόμη κι όταν αυτό είναι δύσκολο και απαιτεί κόπο.
Η παράσταση μοιάζει να λειτουργεί σαν μια πράξη ανάσυρσης μνήμης. Πιστεύετε ότι ως κοινωνία ξεχνάμε επειδή αντέχουμε ή επειδή επιλέγουμε να αντέξουμε;
Ίσως και τα δύο. Υπάρχει η ανάγκη της επιβίωσης που μας οδηγεί να αφήνουμε πίσω μας ορισμένα πράγματα. Όμως πολλές φορές η λήθη δεν είναι αθώα είναι μια συνειδητή επιλογή, γιατί το να θυμάσαι συνεπάγεται και την ευθύνη να αντιμετωπίσεις Πολλές φορές μία σκληρή πραγματικότητα που είναι πιο εύκολο να ξεχνάμε να προσπερνάμε…
Υπάρχει, τελικά, κάτι πιο επικίνδυνο από τη λήθη; Μια μνήμη που παραμορφώνεται ίσως;
Ναι. Μια μνήμη που παραμορφώνεται μπορεί να είναι ακόμη πιο επικίνδυνη από τη λήθη. Η λήθη αφήνει ένα κενό· η παραμορφωμένη μνήμη δημιουργεί μια ψευδαίσθηση αλήθειας. Και όταν μια κοινωνία αρχίζει να πιστεύει σε μια κατασκευασμένη εκδοχή του παρελθόντος, τότε το παρόν γίνεται εύκολα διαχειρίσιμο από όποιον θέλει να το ελέγξει.
Μιλάτε για βία πίσω από κλειστές πόρτες. Προσωπικές, κοινωνικές, κρατικές. Πότε η βία παύει να μας σοκάρει και αρχίζει να μας ορίζει;
Όταν γίνεται επαναλαμβανόμενη. Όταν την βλέπουμε τόσο συχνά ώστε παύουμε να την αντιμετωπίζουμε ως εξαίρεση και αρχίζουμε να τη θεωρούμε κανονικότητα. Εκείνη τη στιγμή η βία παύει να είναι ένα γεγονός που μας συγκλονίζει και γίνεται ένας μηχανισμός που διαμορφώνει τον τρόπο που σκεφτόμαστε και λειτουργούμε.
Ζούμε σε μια κοινωνία που αντιδρά ή σε μια κοινωνία που προσαρμόζεται;
Θα έλεγα ότι ζούμε σε μια κοινωνία που συχνά αντιδρά στιγμιαία αλλά μακροπρόθεσμα προσαρμόζεται. Η αρχική αγανάκτηση υπάρχει, όμως με τον χρόνο μετατρέπεται σε συνήθεια. Αυτή η μετάβαση από την αντίδραση στην προσαρμογή είναι ίσως ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της εποχής μας.
Λέτε ότι η παράσταση θέλει να μας ξεβολέψει. Πιστεύετε ότι το θέατρο σήμερα έχει ακόμα τη δύναμη να ταράξει ή απλώς να επιβεβαιώσει αυτά που ήδη ξέρουμε;
Το θέατρο έχει τη δύναμη να ταράξει, αλλά μόνο όταν τολμά να θέσει δύσκολα ερωτήματα. Όταν δεν φοβάται να φέρει τον θεατή σε αντιπαράθεση με τον εαυτό του. Αν περιοριστεί στην επιβεβαίωση όσων ήδη γνωρίζουμε, τότε χάνει ένα μεγάλο μέρος της δυναμικής του.
Αν μπορούσατε να αφαιρέσετε ένα μόνο «στρώμα» από αυτή τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, ποιο θα ήταν;
Θα αφαιρούσα την ευκολία με την οποία μεταθέτουμε την ευθύνη. Αυτή τη βαθιά ριζωμένη ανάγκη να πιστεύουμε ότι τα προβλήματα προέρχονται πάντα από κάπου αλλού και ποτέ από εμάς.
Σε μια κοινωνία που λειτουργεί μέσα από συλλογικά τραύματα, υπάρχει χώρος για προσωπική αθωότητα;
Η προσωπική αθωότητα είναι δύσκολη αλλά όχι αδύνατη. Υπάρχει στον βαθμό που κάποιος παραμένει ενεργός και δεν αποδέχεται παθητικά όσα συμβαίνουν γύρω του.
Τελικά, ο άνθρωπος αλλάζει την κοινωνία ή η κοινωνία καθορίζει μέχρι τέλους τον άνθρωπο;
Πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση. Η κοινωνία επηρεάζει βαθιά τον άνθρωπο, αλλά οι κοινωνίες αλλάζουν μόνο όταν οι άνθρωποι αποφασίζουν να μετακινηθούν από τη θέση της παθητικής αποδοχής στη θέση της δράσης η της αντίδρασης.
Αν ο θεατής φύγει από την παράσταση με μία μόνο σκέψη που θα τον ακολουθεί για μέρες, ποια θα θέλατε να είναι;
Ότι η πραγματικότητα που ζούμε είναι και δικό μας προσωπικό κομμάτι. Την συνδιαμορφώνουμε καθημερινά, είτε με τις πράξεις μας είτε με τις σιωπές μας.
Συνέντευξη: Έρη Χριστοφορίδου
Για περισσότερες πληροφορίες για την παράσταση και αγορά εισιτηρίων πιέστε εδώ: Είστε Όλοι Σας Καθάρματα: ΕΛΛΑΔΑ 2.0
