
Στην πλαγιά του Ταΰγετου, εκεί όπου ο αέρας έχει το άρωμα του θρύλου, απλώνεται ο Μυστράς. Μια πολιτεία που γεννήθηκε μέσα στη βυζαντινή αίγλη και ταξίδεψε μέσα στους αιώνες σαν σύμβολο σοφίας, τέχνης και πίστης. Όσοι περνούν τα πέτρινα τείχη του, νιώθουν πως μπαίνουν σε τόπο ιερό, σε μια πύλη που συνδέει το παρελθόν με την ψυχή της Ελλάδας.
Η ιστορία του Μυστρά αρχίζει στα μέσα του 13ου αιώνα, όταν ο Γουλιέλμος Β’ Βιλλεαρδουίνος, πρίγκιπας της Αχαΐας, οικοδόμησε το κάστρο του πάνω στο όρος Μυζηθρά. Σύντομα όμως η γη αυτή ξαναπέρασε στα χέρια των Βυζαντινών και μετατράπηκε σε σπουδαίο διοικητικό και πνευματικό κέντρο του Δεσποτάτου του Μορέως. Στους λόφους του άνθισε μια μικρή Κωνσταντινούπολη, με παλάτια, εκκλησίες, σχολές και κήπους που αντιφέγγιζαν τη λάμψη της Αυτοκρατορίας.
Από τον 14ο έως τον 15ο αιώνα, ο Μυστράς γνώρισε τη μεγάλη του ακμή. Εδώ άνθισαν οι τέχνες, τα γράμματα και η θεολογία. Η πόλη έγινε λίκνο του ύστερου βυζαντινού ανθρωπισμού. Στις αυλές των δεσποτών Παλαιολόγων δίδαξε ο σοφός Γεώργιος Πλήθων Γεμιστός, φιλόσοφος και στοχαστής που αναζωπύρωσε το αρχαίο ελληνικό πνεύμα και φώτισε τον δρόμο προς την Αναγέννηση της Δύσης. Ο Μυστράς υπήρξε σημείο όπου το φως της αρχαιότητας συναντούσε το φως της πίστης.
Η αρχιτεκτονική του μαρτυρεί την τελειότητα μιας εποχής που πάλευε να επιβιώσει μέσα στη φθορά. Οι εκκλησίες της Αγίας Σοφίας, της Παντάνασσας, της Μητρόπολης του Αγίου Δημητρίου στέκουν ακόμη σήμερα, ζωγραφισμένες με το χέρι και την προσευχή των μαστόρων εκείνων που πίστευαν πως κάθε τοίχος μπορούσε να γίνει προσευχή. Οι τοιχογραφίες τους διατηρούν βλέμματα αγίων γεμάτα ανθρωπιά, σαν να προσκαλούν τον επισκέπτη σε μια συνομιλία χωρίς λόγια.
Στα παλάτια των Δεσποτών σώζονται ψίθυροι από συμμάχους, πολέμους και έρωτες. Εδώ στέφθηκε ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο Κωνσταντίνος ΙΑ’ Παλαιολόγος, πριν ξεκινήσει για την Κωνσταντινούπολη και τη μοίρα του Έθνους. Από τον Μυστρά έφυγε το τελευταίο φως της Αυτοκρατορίας για να σβήσει στα τείχη της Πόλης και να μετατραπεί σε μνήμη.
Μετά την Άλωση, ο Μυστράς πέρασε από πολλούς κυρίαρχους, μα ποτέ δεν έχασε την ψυχή του. Οι πέτρες του κράτησαν το μεγαλείο, η σιωπή του έγινε προσευχή. Κατά την Τουρκοκρατία παρέμεινε τόπος πνευματικής ζωής, ενώ τα ερείπιά του έγιναν σύμβολο αντοχής. Στις αρχές του 19ου αιώνα, οι ταξιδιώτες της Ευρώπης, μαγεμένοι από την ομορφιά του, τον περιέγραψαν ως “την ονειρική σκιά μιας πόλης αγίων και βασιλέων”.
Σήμερα, ο Μυστράς αναπαύεται μέσα στη γαλήνη του Ταΰγετου και υποδέχεται επισκέπτες από όλο τον κόσμο. Όσοι ανεβαίνουν το καλντερίμι ως την κορυφή του κάστρου, βλέπουν τον ήλιο να χαϊδεύει τις εκκλησίες, τα σπίτια, τις καμάρες. Είναι σαν να ανασαίνει ακόμη η ιστορία. Ο τόπος αυτός δεν αφηγείται μόνο γεγονότα. Προσφέρει συναίσθημα. Ξυπνά ευγνωμοσύνη, σεβασμό και εσωτερική γαλήνη.
Ο Μυστράς υπήρξε η καρδιά του Δεσποτάτου, σημείο αναφοράς για την ελληνική ταυτότητα και πηγή πνευματικού μεγαλείου, εκεί όπου η τέχνη, η πίστη και η γνώση συνυπήρξαν αρμονικά. Η πολιτεία του φωτός συνεχίζει να θυμίζει πως η δόξα δεν μετριέται σε νίκες αλλά σε πνευματικό μεγαλείο. Όταν περπατά κανείς μέσα στα ερείπιά του, νιώθει ότι η ψυχή της Ελλάδας ανασαίνει μέσα στις πέτρες.
Ο Μυστράς είναι μνήμη και υπόσχεση μαζί. Μια ανάμνηση που ζει και μια υπόσχεση ότι το φως, όσα χρόνια κι αν περάσουν, θα επιστρέφει πάντα εκεί όπου γεννήθηκε.
Πηγές: Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (culture.gov.gr) | UNESCO World Heritage Centre – “Archaeological Site of Mystras” | Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια “Πάπυρος – Λαρούς – Μπριτάννικα” | Βασίλης Κρεμμυδάς, Ο Μυστράς και η ύστερη βυζαντινή κοινωνία, εκδ. Εστία
Γράφει η Έρη Χριστοφορίδου




