ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Η τελευταία νύχτα της Κωνσταντινούπολης – Όταν έσβησε το Βυζάντιο

Στις 29 Μαΐου 1453 η Κωνσταντινούπολη ξύπνησε για τελευταία φορά ως Βασιλεύουσα. Ο ουρανός ήταν γκρίζος, τα σύννεφα χαμηλά, σαν να ήθελαν κι αυτά να σκύψουν το κεφάλι. Η πόλη, που για χίλια χρόνια στεκόταν στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, ανάμεσα σε θάλασσες και αυτοκρατορίες, έμοιαζε να γνωρίζει το πεπρωμένο της. Τα τείχη της, άλλοτε περήφανα και απόρθητα, είχαν κουραστεί από τις αδιάκοπες επιθέσεις. Μπροστά τους απλωνόταν ένας στρατός που φάνταζε ατελείωτος: δεκάδες χιλιάδες Οθωμανοί, κανόνια που βρόνταγαν μέρα και νύχτα, και ένας νεαρός σουλτάνος που είχε βάλει σκοπό να κλείσει έναν κύκλο αιώνων.

Μέσα στην πόλη, λιγότεροι από οκτώ χιλιάδες υπερασπιστές. Έλληνες και ξένοι, στρατιώτες και απλοί πολίτες, όλοι ένα σώμα. Κι επάνω από όλους, ο Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος, ο τελευταίος αυτοκράτορας της Ρωμιοσύνης. Δεν έμοιαζε με βασιλιά που κρύβεται στα ανάκτορα. Στεκόταν στα τείχη, κοιτούσε τον εχθρό στα μάτια και εμψύχωνε το λαό του. Στην ψυχή του δεν υπήρχε αυταπάτη. Ήξερε πως η ζυγαριά ήταν άνιση, μα αποφάσισε ότι η πόλη δεν θα έπεφτε χωρίς να χυθεί το αίμα του ίδιου του άρχοντά της.

Το βράδυ της 28ης Μαΐου, οι καμπάνες χτύπησαν και οι άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στην Αγία Σοφία. Ήταν η τελευταία λειτουργία. Άντρες, γυναίκες, παιδιά, στρατιώτες και άρχοντες, Έλληνες και Λατίνοι, όλοι μαζί προσευχήθηκαν κάτω από τους χρυσοστόλιστους τρούλους. Οι φωνές ενώθηκαν σε έναν ύμνο που έμοιαζε να σκίζει τον ουρανό, σαν να ζητούσε από τον Θεό έλεος. Ο αυτοκράτορας κοινώνησε μαζί με το λαό του, σαν απλός άνθρωπος, σαν πατέρας που μοιράζεται το ίδιο πικρό ποτήρι με τα παιδιά του. Ήταν μια λειτουργία-αποχαιρετισμός, γεμάτη δάκρυα και ψίθυρους, γεμάτη προσμονή και φόβο. Κι όταν τελείωσε, η πόλη βυθίστηκε σε μια σιωπή που δεν είχε ακουστεί ποτέ ξανά.

Τα ξημερώματα, η γη άρχισε να τρέμει από το βουητό των τυμπάνων. Ο Μωάμεθ έδωσε το σύνθημα. Οι Οθωμανοί όρμησαν στα τείχη με ορμή καταρράκτη. Οι υπερασπιστές πάλεψαν με απελπισμένη γενναιότητα. Ο αυτοκράτορας ήταν εκεί, ανάμεσά τους, με το σπαθί στο χέρι, χτυπώντας και φωνάζοντας, ένας βασιλιάς που διάλεξε να πεθάνει όρθιος. Κανείς δεν τον είδε να πέφτει. Το σώμα του δεν βρέθηκε ποτέ. Έτσι γεννήθηκε ο θρύλος πως ο Κωνσταντίνος δεν πέθανε, μα μαρμαρώθηκε, για να ξυπνήσει όταν έρθει η ώρα της λευτεριάς.

Λένε πως η μικρή Κερκόπορτα, μια παραμελημένη πύλη στα τείχη, άνοιξε τον δρόμο. Από εκεί ξεχύθηκαν οι στρατιώτες του σουλτάνου, κι η Πόλη, που είχε αντέξει για αιώνες, κατακλύστηκε από κραυγές και σπαθιά. Η αντίσταση κράτησε όσο μπορούσε. Έπειτα, σαν κύμα που παρασέρνει τα πάντα, οι εχθροί πλημμύρισαν τις λεωφόρους και τις εκκλησίες. Οι καμπάνες σώπασαν, η Αγία Σοφία έγινε τζαμί, κι η Βασιλεύουσα πέρασε σε ξένα χέρια.

Όμως η Άλωση δεν σήμανε το τέλος της Ρωμιοσύνης. Οι άνθρωποι της Κωνσταντινούπολης μπορεί να έχασαν την πόλη τους, μα κράτησαν την πίστη, τη γλώσσα, τα τραγούδια τους. Μέσα από θρύλους, παραδόσεις και προσευχές κράτησαν ζωντανή τη μνήμη της. Για την Ευρώπη, η πτώση ήταν σοκ. Ξαφνικά, η Ανατολή έκλεισε τις πύλες της. Έτσι άρχισε η μεγάλη αναζήτηση νέων δρόμων και τα καράβια των εξερευνητών σάλπαραν προς άγνωστους ωκεανούς. Από μια πτώση γεννήθηκε μια νέα εποχή.

Κι όμως, όσοι μιλούν για την Άλωση δεν θυμούνται μόνο τα γεγονότα. Θυμούνται εκείνη την τελευταία λειτουργία στην Αγία Σοφία, το δάκρυ του λαού, το σπαθί του αυτοκράτορα, τον θρύλο του μαρμαρωμένου βασιλιά. Θυμούνται ότι μια πόλη μπορεί να χαθεί, αλλά η ψυχή ενός λαού δεν παραδίδεται. Γιατί η Ιστορία δεν είναι σκόνη που ξεθωριάζει. Είναι τα ίχνη που μένουν χαραγμένα, για να τα ακολουθούμε ξανά και ξανά.

Πηγές: Steven Runciman, «Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης 1453» – Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού (ime.gr) – Εθνική Βιβλιοθήκη Ελλάδος (Ψηφιοθήκη).

Γράφει ο Φρίξος Μπούκουρης

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button