
Το τηλέφωνο με το καντράν κατέχει ξεχωριστή θέση στη συλλογική μνήμη της καθημερινότητας. Στεκόταν συνήθως σε μια γωνιά του σπιτιού, πάνω σε μικρό τραπεζάκι ή δίπλα στη βιβλιοθήκη, και λειτουργούσε ως κέντρο επικοινωνίας. Το κυκλικό του καντράν, με τους αριθμούς τοποθετημένους σε απόλυτη συμμετρία, απαιτούσε κίνηση αργή και προσεκτική. Κάθε δάχτυλο έμπαινε στην οπή, τραβούσε μέχρι το στοπ και άφηνε τον μηχανισμό να επιστρέψει με χαρακτηριστικό ήχο.
Η τεχνολογία του περιστροφικού επιλογέα (rotary dial) καθιερώθηκε διεθνώς στις αρχές του 20ού αιώνα και συνδέθηκε με τη μαζική ανάπτυξη των αυτόματων τηλεφωνικών κέντρων. Στην Ελλάδα, η τηλεφωνική υποδομή οργανώθηκε συστηματικά μετά τη δεκαετία του 1930, ενώ με την ίδρυση του Οργανισμού Τηλεπικοινωνιών Ελλάδος (ΟΤΕ) το 1949, η τηλεφωνία επεκτάθηκε σταδιακά σε αστικά και ημιαστικά κέντρα. Το τηλέφωνο με καντράν έγινε οικείο αντικείμενο στα ελληνικά σπίτια κυρίως από τις δεκαετίες του 1950 και 1960 και αποτέλεσε σύμβολο προόδου και σύνδεσης.
Η διαδικασία είχε ρυθμό. Ο αριθμός σχηματιζόταν σταδιακά, με μικρές παύσεις ανάμεσα στις κινήσεις. Η επικοινωνία αποκτούσε διάρκεια και η αναμονή αποτελούσε μέρος της εμπειρίας. Ο ήχος της επιστροφής του καντράν, το πρώτο κουδούνισμα στην άλλη άκρη της γραμμής, η φωνή που ακουγόταν μέσα από το ακουστικό δημιουργούσαν μια αίσθηση σύνδεσης που στηριζόταν στον χρόνο.
Το τηλέφωνο εκείνης της εποχής λειτουργούσε και ως αντικείμενο παρουσίας. Η κλήση ακουγόταν σε όλο το σπίτι. Κάθε συνομιλία είχε ακροατήριο, κάθε μήνυμα αποκτούσε βάρος. Η συσκευή γινόταν σημείο συνάντησης, χώρος αναμονής και χαράς, γέφυρα ανάμεσα σε γειτονιές, πόλεις και συγγενείς.
Η τεχνολογία εξελίχθηκε, όμως το τηλέφωνο με το καντράν παραμένει σύμβολο μιας εποχής όπου η επικοινωνία είχε ρυθμό και τελετουργία. Η κίνηση του κύκλου, η επιστροφή του μηχανισμού και το καθαρό κουδούνισμα συνθέτουν μια μνήμη ήχου που συνοδεύει γενιές.
Πηγές: Μουσείο Τηλεπικοινωνιών Ομίλου ΟΤΕ, Ιστορικό Αρχείο ΟΤΕ, International Telecommunication Union (ITU) – History of Telecommunication
Γράφει η Ασπασία Σδούγκου