
Στην ελληνική γλώσσα υπάρχουν φράσεις που αποτυπώνουν σοφία αιώνων με απλές εικόνες. Μια από αυτές είναι το «το μήλο κάτω από τη μηλιά», που χρησιμοποιείται για να δηλώσει πως τα παιδιά μοιάζουν στους γονείς τους, όχι μόνο εξωτερικά αλλά και σε χαρακτήρα, συμπεριφορά ή ταλέντα.
Η φράση έχει αγροτική καταγωγή. Στα χωριά, όπου η μηλιά ήταν δέντρο αγαπημένο και οικείο, οι άνθρωποι παρατηρούσαν πως οι καρποί πέφτουν κοντά στον κορμό, όχι μακριά. Η εικόνα πέρασε στη γλώσσα για να εκφράσει την ιδέα της φυσικής συνέχειας, της κληρονομιάς που μεταδίδεται αβίαστα από τη μια γενιά στην άλλη.
Στην παλιά καθημερινότητα η φράση συχνά λεγόταν με χαμόγελο. Ένας νέος που ακολουθούσε το επάγγελμα του πατέρα του, ένα παιδί που είχε την ίδια εξυπνάδα ή τα ίδια ελαττώματα με τη μητέρα του, γινόταν αφορμή να ακουστεί η φράση. Ήταν μια παραδοχή ότι οι ρίζες μας, όπως της μηλιάς, μας κρατούν κοντά.
Σήμερα η φράση χρησιμοποιείται με διπλή σημασία. Από τη μια, με τρυφερότητα, για να δηλώσει ομοιότητα και συνέχεια. Από την άλλη, μερικές φορές με ειρωνεία, για να δείξει πως τα «κουσούρια» κληρονομούνται εξίσου εύκολα με τα χαρίσματα. Αυτός ο διπλός τόνος την κάνει ζωντανή και εύχρηστη σε κάθε συζήτηση.
Η φράση υπάρχει σε πολλές γλώσσες και πολιτισμούς. Στα αγγλικά λένε «the apple never falls far from the tree», ενώ στη γερμανική υπάρχει το «der Apfel fällt nicht weit vom Stamm». Αυτή η ομοιότητα δείχνει πως οι άνθρωποι, ανεξάρτητα από τόπο, βρήκαν στην εικόνα του δέντρου και του καρπού ένα παγκόσμιο σύμβολο για την οικογένεια και την κληρονομιά.
Πίσω από τις λέξεις κρύβεται μια βαθύτερη αλήθεια. Όσο κι αν θέλουμε να διαφοροποιηθούμε, κομμάτια του εαυτού μας κουβαλούν πάντα το αποτύπωμα των ανθρώπων που μας μεγάλωσαν. Το «μήλο» κουβαλά τη γεύση και το χρώμα της «μηλιάς» από την οποία προήλθε. Η φράση μας θυμίζει ότι η οικογένεια και οι ρίζες έχουν έναν τρόπο να εμφανίζονται μέσα μας, ακόμη κι όταν νομίζουμε πως χαράζουμε εντελώς δικό μας δρόμο.
(Πηγή: Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής – Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών)
Γράφει ο Φρίξος Μπούκουρης