Στην καρδιά της Πίνδου, εκεί όπου τα σύννεφα χαμηλώνουν να φιλήσουν τα έλατα, οι γιαγιάδες κρατούν ακόμη το μυστικό του χειμώνα. Ένα φλιτζάνι τσάι του βουνού, μαζεμένο με τα ίδια τους τα χέρια, τότε που τα βότανα μύριζαν ήλιο και χώμα. Στις πέτρινες αυλές, το νερό έβραζε στο μαγκάλι και ο ατμός ανακατευόταν με τον καπνό από το ξύλο και τις ευχές που ψιθύριζαν οι γυναίκες του τόπου.
Το τσάι του βουνού, ο σιδερίτης όπως το λένε οι βοτανολόγοι, φυτρώνει στις πλαγιές της Πίνδου από τα αρχαία χρόνια. Οι ρίζες του αγκιστρώνονται στους βράχους, αντέχουν τον άνεμο και το χιόνι και ίσως για αυτό οι παλιοί πίστευαν πως μεταφέρει δύναμη σε όποιον το πίνει. Ο Θεόφραστος και ο Διοσκουρίδης το ανέφεραν ως βότανο που θεραπεύει τις πληγές των πολεμιστών. Για τις γιαγιάδες της Πίνδου, όμως, ήταν κάτι πολύ περισσότερο. Ήταν το φάρμακο, το παυσίπονο, το καταφύγιο.
Στα χειμωνιάτικα βράδια, όταν τα ζώα γύριζαν στο μαντρί και ο άνεμος σφύριζε στις σκεπές, το τσάι έβραζε πάνω στη φωτιά. «Να σου ζεστάνει την ψυχή», έλεγαν. Λίγο μέλι από τα μελίσσια του χωριού, λίγη ρίγανη καμιά φορά και όλο το σπίτι γέμιζε μυρωδιές που έφερναν γαλήνη. Οι γιαγιάδες γνώριζαν πότε να μαζέψουν το φυτό, πρωί, με τη δροσιά, πριν ανοίξουν τα άνθη, και το άπλωναν σε πανιά στο μπαλκόνι για να ξεραθεί φυσικά, χωρίς ήλιο.
Στην Πίνδο, η γνώση περνούσε από στόμα σε στόμα, όπως το τραγούδι ή η προσευχή. Οι γυναίκες έμαθαν να ξεχωρίζουν το «καλό» τσάι από τη μυρωδιά, από τη λεπτή πρασινωπή του απόχρωση και τον τρόπο που «χορεύει» το άνθος του στο νερό. Δεν υπήρχε συνταγή γραμμένη σε χαρτί, μόνο η σοφία της εμπειρίας. Και αυτή η σοφία ήταν πιο δυνατή από κάθε φαρμακοποιό, γιατί μέσα της έκρυβε φροντίδα, αγάπη και παράδοση.
Οι νεότεροι σήμερα ίσως αγοράζουν το ίδιο τσάι σε όμορφες συσκευασίες, όμως το πραγματικό του άρωμα μένει εκεί πάνω, στα βουνά. Στα μονοπάτια όπου το μάζευαν οι γιαγιάδες με τα μαύρα μαντίλια και τα χέρια ραγισμένα από τον χρόνο. Το τσάι του βουνού κουβαλά κάτι απλό και ακριβό μαζί. Τη μνήμη μιας Ελλάδας που ζούσε με ρυθμό γης.
Κάθε φλιτζάνι του είναι σαν ευχή για υγεία, για αντοχή, για εκείνη τη σιωπηλή δύναμη που κρατά τον άνθρωπο όρθιο μέσα στα χιόνια. Και κάθε φορά που η πρώτη γουλιά σε καίει απαλά, είναι σαν να ακούς τη φωνή κάποιας γιαγιάς από τα χωριά της Πίνδου να ψιθυρίζει:
«Πιες το, παιδάκι μου, το έφερε το βουνό να σου κάνει καλό.»
Λίγα ακόμη για το Τσάι του Βουνού
Ο σιδερίτης (Sideritis spp.) ευδοκιμεί σε υψόμετρα άνω των 1000 μ. και συναντάται σε πολλά ελληνικά βουνά, με ξεχωριστές ποικιλίες στην Πίνδο, τον Όλυμπο και τον Ταΰγετο. Περιέχει φλαβονοειδή και αιθέρια έλαια με αντιφλεγμονώδη και αντιοξειδωτική δράση. Στην παραδοσιακή ιατρική χρησιμοποιείται για το κρυολόγημα, τον βήχα και τη δυσπεψία.
Σήμερα αποτελεί εξαγώγιμο ελληνικό προϊόν, αναγνωρισμένο για την αγνότητα και τη βιολογική του αξία. Ένα κομμάτι της παράδοσης που βρίσκει ξανά θέση στα σύγχρονα τραπέζια.
Με πληροφορίες από: Trekking.gr | Symbeeosis.com | Greece-Is.com | Έλληνας Αγρότης | ToFarmakeioMou.gr
Γράφει η Βασιλική Χριστάκου