
Στις 26 Δεκεμβρίου 1900, ο Joseph Moore ανέβηκε το μονοπάτι που οδηγούσε στον φάρο του Eilean Mòr, ενός μικρού και απομονωμένου νησιού στα ανοιχτά της δυτικής Σκωτίας. Είχε φτάσει με το πλοίο ανεφοδιασμού Hesperus για την προγραμματισμένη αλλαγή βάρδιας. Από τη θάλασσα, το πλήρωμα είχε ήδη διαπιστώσει ότι κάτι πήγαινε στραβά. Κανείς δεν είχε εμφανιστεί για να τους υποδεχτεί, ενώ ούτε η ηχητική προειδοποίηση ούτε η φωτοβολίδα που εκτόξευσαν είχαν προκαλέσει κάποια αντίδραση. Όταν ο Moore μπήκε στον φάρο, βρήκε τους χώρους άδειους. Οι τρεις άνδρες που υπηρετούσαν εκεί είχαν εξαφανιστεί.
Τα νησιά Flannan βρίσκονται δυτικά της νήσου Lewis, στις Εξωτερικές Εβρίδες. Ο φάρος, σχεδιασμένος από τον μηχανικό David Alan Stevenson, είχε τεθεί σε λειτουργία στις 7 Δεκεμβρίου 1899. Μόλις έναν χρόνο αργότερα, θα γινόταν το επίκεντρο μιας υπόθεσης που εξακολουθεί να προκαλεί ερωτήματα. Οι τρεις φαροφύλακες ήταν ο James Ducat, επικεφαλής της εγκατάστασης, ο Thomas Marshall, βοηθός φαροφύλακας, και ο Donald McArthur, ο οποίος αντικαθιστούσε προσωρινά έναν συνάδελφό του που βρισκόταν σε αναρρωτική άδεια. Η καθημερινότητά τους περιλάμβανε τη συντήρηση του μηχανισμού, τον έλεγχο του φωτισμού, τις μετεωρολογικές μετρήσεις και τη φροντίδα μιας εγκατάστασης εκτεθειμένης στους ισχυρούς ανέμους του Ατλαντικού.
Η εικόνα που αντίκρισε ο Moore προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη απορία. Ο μηχανισμός του φάρου ήταν καθαρός, η λάμπα προετοιμασμένη για την επόμενη λειτουργία της και η κουζίνα τακτοποιημένη. Τα σκεύη είχαν πλυθεί και οι συνηθισμένες εργασίες φαίνονταν ολοκληρωμένες. Από τα προσωπικά αντικείμενα έλειπαν ορισμένα εξωτερικά ενδύματα των ανδρών. Τίποτα στο εσωτερικό του κτιρίου δεν αποκάλυπτε τι είχε συμβεί. Ο Moore ενημέρωσε αμέσως τον κυβερνήτη του Hesperus, ενώ οργανώθηκε η προσωρινή στελέχωση του φάρου ώστε να επαναλειτουργήσει το φως του.
Το πρώτο κρίσιμο στοιχείο βρισκόταν στις υπηρεσιακές καταγραφές. Η τελευταία ολοκληρωμένη εγγραφή στο ημερολόγιο αφορούσε τη 13η Δεκεμβρίου. Ωστόσο, σε έναν πίνακα υπήρχαν μεταγενέστερες σημειώσεις, ανάμεσά τους μετεωρολογικές μετρήσεις που είχαν ληφθεί στις εννέα το πρωί της 15ης Δεκεμβρίου. Είχε καταγραφεί επίσης η πρωινή διακοπή λειτουργίας του φωτός, όπως προέβλεπε η καθημερινή διαδικασία. Σύμφωνα με την επίσημη έρευνα, την τελευταία αυτή καταχώριση την είχε κάνει ο Ducat. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τουλάχιστον εκείνος βρισκόταν εν ζωή το πρωί της 15ης Δεκεμβρίου και ότι οι εργασίες του φάρου είχαν συνεχιστεί έως τότε. Η έρευνα τοποθέτησε την πιθανή εξαφάνιση το απόγευμα της ίδιας ημέρας.
Εδώ, όμως, προκύπτει ένα διαφορετικό ερώτημα. Γιατί χρειάστηκαν έντεκα ημέρες για να διαπιστωθεί ότι τρεις άνθρωποι είχαν χαθεί; Ένα διερχόμενο ατμόπλοιο, το Archtor, είχε περάσει από την περιοχή γύρω στα μεσάνυχτα της 15ης Δεκεμβρίου και ο κυβερνήτης του είχε παρατηρήσει ότι το φως του φάρου δεν λειτουργούσε. Το γεγονός αναφέρθηκε μετά την άφιξη του πλοίου στο λιμάνι, αλλά η πληροφορία δεν έφτασε εγκαίρως στην αρμόδια υπηρεσία. Παράλληλα, από την απέναντι ακτή της Lewis, το φως είχε πάψει να είναι ορατό για αρκετές ημέρες. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες και η περιορισμένη ορατότητα δυσκόλευαν την αξιολόγηση της κατάστασης. Η απουσία φωτός μπορούσε να αποδοθεί στην ομίχλη, χωρίς να θεωρηθεί αμέσως ένδειξη ατυχήματος.
Η απομόνωση των φαροφυλάκων έκανε την κατάσταση ακόμη πιο επικίνδυνη. Το 1900 η εγκατάσταση δεν διέθετε τηλέφωνο ή ασύρματο για άμεση επικοινωνία με τη στεριά. Η αποστολή οπτικών σημάτων εξαρτιόταν από τις καιρικές συνθήκες, ενώ η τακτική επαφή με τους άνδρες πραγματοποιούνταν μέσω των επισκέψεων των υπηρεσιακών πλοίων. Έτσι, ακόμη και μια σοβαρή έκτακτη ανάγκη μπορούσε να παραμείνει άγνωστη για ημέρες.
Η έρευνα στράφηκε σύντομα προς τη δυτική πλευρά του νησιού. Εκεί εντοπίστηκαν εκτεταμένες ζημιές κοντά στο σημείο αποβίβασης. Σιδερένια κιγκλιδώματα είχαν παραμορφωθεί, εξοπλισμός είχε παρασυρθεί και ένας μεγάλος βράχος είχε μετακινηθεί από τη θέση του. Τα ευρήματα μαρτυρούσαν τη δύναμη με την οποία η θάλασσα είχε χτυπήσει την ακτή. Ο επιθεωρητής Robert Muirhead, στην έκθεσή του της 8ης Ιανουαρίου 1901, κατέληξε ότι οι τρεις άνδρες πιθανότατα είχαν κατέβει για να ελέγξουν ή να ασφαλίσουν τον εξοπλισμό και παρασύρθηκαν από ένα αιφνίδιο, εξαιρετικά ισχυρό κύμα.
Η εξήγηση αυτή στηριζόταν και στα ρούχα που έλειπαν. Ο Ducat και ο Marshall φαίνεται ότι είχαν φορέσει κατάλληλα υποδήματα και αδιάβροχα για εργασία κοντά στη θάλασσα. Ο McArthur, αντίθετα, είχε αφήσει πίσω το συνηθισμένο του πανωφόρι. Μήπως βγήκε βιαστικά για να βοηθήσει τους άλλους δύο; Μήπως οι τρεις άνδρες βρίσκονταν ήδη μαζί έξω από το κτίριο όταν συνέβη το δυστύχημα; Η έκθεση περιγράφει μια πιθανή αλληλουχία γεγονότων, χωρίς να μπορεί να την αποδείξει.
Με το πέρασμα των δεκαετιών, η εξαφάνιση απέκτησε και μια δεύτερη, μυθική ζωή. Ιστορίες για αναποδογυρισμένες καρέκλες, εγκαταλειμμένα γεύματα και αλλόκοτες ημερολογιακές καταχωρίσεις άρχισαν να συνοδεύουν τις αφηγήσεις. Οι λεπτομέρειες αυτές δεν τεκμηριώνονται από τις επίσημες αναφορές της εποχής. Η πραγματική υπόθεση είναι ήδη αρκετά συγκλονιστική, χωρίς την προσθήκη φανταστικών περιστατικών.
Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η θάλασσα παραμένει η πιθανότερη απάντηση στην εξαφάνιση των Ducat, Marshall και McArthur. Τα σώματά τους δεν βρέθηκαν ποτέ και κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα τι συνέβη εκείνο το απόγευμα. Η υπόθεση των Flannan Isles θυμίζει πόσο εύκολα ένα τραγικό γεγονός μπορεί να μετατραπεί σε θρύλο, αλλά και πόσο σημαντικό είναι να επιστρέφουμε στα πραγματικά στοιχεία. Γιατί πίσω από το μυστήριο βρίσκονται τρεις άνθρωποι που έφυγαν για μια συνηθισμένη βάρδια και δεν επέστρεψαν ποτέ στις οικογένειές τους.
Γράφει η Έρη Χριστοφορίδου
1. Northern Lighthouse Board – Flannan Isles. Η ιστορία του φάρου, η εξαφάνιση των τριών ανδρών και η επίσημη έρευνα του Robert Muirhead. https://www.nlb.org.uk/history/flannan-isles/
2. National Records of Scotland – The Flannan Islands Lighthouse: A Disappearance. Αρχειακό υλικό για την υπόθεση, τις τελευταίες καταγραφές και τα γεγονότα του Δεκεμβρίου 1900. https://www.nrscotland.gov.uk/learning-and-events/for-the-safety-of-all-scotlands-lighthouses/the-flannan-islands-lighthouse-a-disappearance/