Στην καρδιά του Σαν Χοσέ της Καλιφόρνιας στέκει ένα από τα πιο αλλόκοτα, δαιδαλώδη και φημισμένα ως στοιχειωμένα κτίρια στον κόσμο, η Έπαυλη Winchester (Winchester Mystery House). Πρόκειται για ένα αρχιτεκτονικό παράδοξο και ταυτόχρονα για το αποτέλεσμα μιας τριανταοκτάχρονης εμμονής που, σύμφωνα με τον θρύλο, τροφοδοτήθηκε από πένθος, ενοχές και τον φόβο για τον κόσμο των πνευμάτων. Είναι το σπίτι που συνέχισε να επεκτείνεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής της ιδιοκτήτριάς του και το οποίο, σύμφωνα με τις πιο γνωστές αφηγήσεις, δημιουργήθηκε για να φιλοξενήσει ή να αποπροσανατολίσει τα φαντάσματα του παρελθόντος.
Για να κατανοήσει κανείς την παραξενιά της έπαυλης, χρειάζεται πρώτα να γνωρίσει τη γυναίκα πίσω από τον θρύλο, τη Σάρα Λόκγουντ Πάρντι Winchester. Η Σάρα γεννήθηκε στο Κονέκτικατ τη δεκαετία του 1840 και ξεχώριζε για τη μόρφωσή της, το ταλέντο της στη μουσική και την αγάπη της για τις ξένες γλώσσες. Το 1862 παντρεύτηκε τον Ουίλιαμ Γουρτ Ουίντσεστερ, κληρονόμο της Winchester Repeating Arms Company, της εταιρείας που κατασκεύαζε το περίφημο επαναληπτικό τουφέκι που έμεινε γνωστό ως «το όπλο που κέρδισε τη Δύση».
Η ζωή του ζευγαριού έμοιαζε ιδανική, όμως σύντομα δοκιμάστηκε από μεγάλες προσωπικές απώλειες. Το 1866 η μοναχοκόρη τους, Άννι, έφυγε από τη ζωή εξαιτίας μιας σπάνιας ασθένειας λίγες μόλις εβδομάδες μετά τη γέννησή της. Η απώλεια αυτή σημάδεψε βαθιά τη Σάρα. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, το 1881, πέθανε και ο σύζυγός της από φυματίωση. Η Σάρα βρέθηκε ξαφνικά ανάμεσα στις πλουσιότερες γυναίκες της εποχής της, κληρονομώντας μια τεράστια περιουσία και το 50% των μετοχών της εταιρείας, γεγονός που της εξασφάλιζε ένα εισόδημα περίπου 1.000 δολαρίων την ημέρα, ποσό εντυπωσιακό για τα δεδομένα της εποχής. Παρ’ όλα αυτά, ο πλούτος στάθηκε μικρός μπροστά στο βάρος του πένθους.
Αναζητώντας απαντήσεις και παρηγοριά, η Σάρα στράφηκε στον πνευματισμό, ο οποίος γνώριζε μεγάλη άνθηση στα τέλη του 19ου αιώνα. Ο θρύλος αναφέρει ότι επισκέφθηκε ένα μέντιουμ στη Βοστώνη. Εκεί άκουσε μια ερμηνεία για τις τραγωδίες που είχαν σημαδέψει τη ζωή της. Σύμφωνα με αυτή την αφήγηση, τα πνεύματα των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους από τα τουφέκια Winchester ζητούσαν δικαίωση και συνδέονταν με τις συμφορές που είχαν πλήξει την οικογένειά της.
Η ίδια ιστορία αναφέρει ότι το μέντιουμ της έδωσε μια συμβουλή που έμελλε να αλλάξει την πορεία της ζωής της. Η Σάρα όφειλε να εγκαταλείψει το σπίτι της στο Κονέκτικατ, να ταξιδέψει προς τη Δύση και να χτίσει μια νέα κατοικία για την ίδια και τα πνεύματα. Υπήρχε όμως ένας ιδιαίτερος όρος. Η κατασκευή έπρεπε να συνεχίζεται αδιάκοπα. Ο θρύλος υποστηρίζει πως όσο ακούγονταν τα σφυριά και οι εργασίες προχωρούσαν, η ζωή της θα συνεχιζόταν κανονικά. Πιστεύοντας σε αυτή την προφητεία ή βρίσκοντας σε αυτήν ένα νέο νόημα για τη ζωή της, η Σάρα Winchester εγκαταστάθηκε στην Καλιφόρνια το 1884.
Στην κοιλάδα Σάντα Κλάρα αγόρασε μια μικρή αγροικία έξι δωματίων και ξεκίνησε ένα από τα πιο παράξενα κατασκευαστικά έργα της αμερικανικής ιστορίας. Για τα επόμενα τριάντα οκτώ χρόνια, μέχρι τον θάνατό της το 1922, η Έπαυλη Winchester βρισκόταν σε συνεχή επέκταση. Συνεργεία ξυλουργών και εργατών εργάζονταν σε βάρδιες καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, προσθέτοντας νέα δωμάτια, διαδρόμους και σκάλες.
Η Σάρα λειτουργούσε ως η βασική εμπνεύστρια του έργου. Επίσημα αρχιτεκτονικά σχέδια σπάνια χρησιμοποιούνταν και πολλές αποφάσεις λαμβάνονταν από την ίδια. Σύμφωνα με τον θρύλο, κάθε πρωί, ύστερα από μια νυχτερινή παραμονή στο «Δωμάτιο των Πνευμάτων» («Seance Room»), σχεδίαζε πρόχειρα τις αλλαγές που επιθυμούσε να γίνουν. Συχνά ένα δωμάτιο κατασκευαζόταν και λίγο αργότερα άλλαζε μορφή ή ενσωματωνόταν σε κάποιο νέο σχέδιο. Αυτή η συνεχής μεταμόρφωση δημιούργησε σταδιακά ένα σπίτι που έμοιαζε περισσότερο με λαβύρινθο παρά με συμβατική κατοικία.
Όταν η κατασκευή ολοκληρώθηκε με τον θάνατο της Σάρα το 1922, η Έπαυλη Winchester είχε μετατραπεί σε ένα τεράστιο αρχιτεκτονικό αίνιγμα. Το κτίριο αριθμούσε περίπου 160 δωμάτια και είχε αποκτήσει μια μορφή που προκαλούσε έκπληξη ακόμη και στους πιο έμπειρους επισκέπτες. Κάποτε έφτανε τα επτά πατώματα, πριν ο μεγάλος σεισμός του 1906 καταστρέψει τους ανώτερους ορόφους και αλλάξει οριστικά τη μορφή του.
Οι επισκέπτες έρχονται μέχρι σήμερα αντιμέτωποι με χαρακτηριστικά που μοιάζουν να αψηφούν τη λογική. Σκάλες ανεβαίνουν και καταλήγουν στο ταβάνι. Πόρτες ανοίγουν προς εξωτερικούς χώρους χωρίς προστατευτικά σημεία. Διάδρομοι στενεύουν ξαφνικά και οδηγούν σε τοίχους, ενώ μυστικά περάσματα συνδέουν απρόσμενα δωμάτια μεταξύ τους. Κάθε γωνιά του σπιτιού δίνει την εντύπωση ότι σχεδιάστηκε με έναν τρόπο που μόνο η δημιουργός του μπορούσε να κατανοήσει.
Ένα ακόμη στοιχείο που τροφοδότησε τον θρύλο είναι η ιδιαίτερη σχέση της Σάρα με τον αριθμό 13. Ο αριθμός αυτός εμφανίζεται σε πολλά σημεία του κτιρίου. Παράθυρα με δεκατρία τζάμια, οροφές με δεκατρία πάνελ, σκάλες με δεκατρία σκαλοπάτια και πλήθος άλλων λεπτομερειών δημιουργούν την αίσθηση ότι ακολουθήθηκε κάποιο συμβολικό σχέδιο. Σύμφωνα με αναφορές, ακόμη και η διαθήκη της ήταν χωρισμένη σε δεκατρία τμήματα και έφερε δεκατρείς υπογραφές.
Η παράξενη μορφή της έπαυλης γέννησε πολλές θεωρίες. Η πιο γνωστή συνδέεται με τον θρύλο των πνευμάτων. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, οι ασυνήθιστες κατασκευές σχεδιάστηκαν για να αποπροσανατολίζουν τις ψυχές που, κατά την παράδοση, ακολουθούσαν τη Σάρα Winchester. Οι σκάλες που καταλήγουν σε αδιέξοδα, οι πόρτες που οδηγούν σε παράξενα σημεία και οι δαιδαλώδεις διάδρομοι θεωρήθηκαν μέρος ενός τεράστιου λαβυρίνθου αφιερωμένου σε αυτόν τον σκοπό.
Μια διαφορετική προσέγγιση βλέπει την ιστορία μέσα από το πρίσμα της προσωπικής της απώλειας. Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η οικοδομή αποτέλεσε μια δημιουργική διέξοδο που τη βοήθησε να διαχειριστεί το πένθος της. Η συνεχής ενασχόληση με νέα σχέδια και νέες κατασκευές γέμιζε την καθημερινότητά της και της πρόσφερε έναν σκοπό που διατηρήθηκε για δεκαετίες.
Ορισμένοι σύγχρονοι ερευνητές προτείνουν μια ακόμη διαφορετική ερμηνεία. Βλέπουν στη Σάρα Winchester μια ιδιαίτερα ευφυή και πρωτοποριακή γυναίκα που χρησιμοποίησε την περιουσία της για να πειραματιστεί με αρχιτεκτονικές και τεχνολογικές ιδέες. Παρά τη φήμη του ως παράξενου και ακατανόητου, το σπίτι διέθετε προηγμένες ανέσεις για την εποχή του, όπως συστήματα θέρμανσης, ανελκυστήρες και εξελιγμένες υδραυλικές εγκαταστάσεις. Πολλές από αυτές τις καινοτομίες θεωρούνταν εξαιρετικά σύγχρονες στα τέλη του 19ου αιώνα.
Το πρωί της 5ης Σεπτεμβρίου 1922 η Σάρα Winchester έφυγε από τη ζωή σε ηλικία ογδόντα τριών ετών. Ο θρύλος αναφέρει ότι τα σφυριά σώπασαν αμέσως μόλις οι εργάτες πληροφορήθηκαν την είδηση. Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν οριστικά και η έπαυλη παρέμεινε όπως ακριβώς βρισκόταν εκείνη τη στιγμή, ένα τεράστιο κτίριο γεμάτο μυστήρια και αναπάντητα ερωτήματα.
Σήμερα η Έπαυλη Winchester αποτελεί ένα από τα δημοφιλέστερα αξιοθέατα της Καλιφόρνιας και έχει χαρακτηριστεί Εθνικό Ιστορικό Ορόσημο. Χιλιάδες επισκέπτες περιηγούνται κάθε χρόνο στους δαιδαλώδεις διαδρόμους της, εξερευνούν τα αρχιτεκτονικά παράδοξα και γνωρίζουν την ιστορία μιας γυναίκας που συνδέθηκε με έναν από τους πιο διάσημους θρύλους της αμερικανικής ιστορίας. Είτε πρόκειται για μια ιστορία πνευματισμού, είτε για μια προσωπική αναζήτηση μετά από μεγάλες απώλειες, είτε για ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό πείραμα, η Έπαυλη Winchester εξακολουθεί να θεωρείται ένα από τα πιο συναρπαστικά και αινιγματικά μυστήρια των Ηνωμένων Πολιτειών.
Γράφει ο Αλέξανδρος Κατσάνος
ΠΗΓΕΣ
- Winchester Mystery House. Official Historical Information and Visitor Archives.
- Ignoffo, Mary Jo. Captive of the Labyrinth: Sarah L. Winchester, Heiress to the Rifle Fortune (2010).
- Johnson, Paul. The Winchester Mystery House: The True Story.
- National Park Service. Historic American Buildings Documentation.
- Library of Congress Archives σχετικά με την οικογένεια Winchester και την ιστορία της Winchester Repeating Arms Company.