CineΜΑΤΙΕΣ

Κριτική: «Ρίφενσταλ – Στην Καρδιά του Τρίτου Ράιχ»

Όταν η αισθητική μεταμορφώνει την ιστορία

Το νέο γερμανικό ντοκιμαντέρ του Αντρές Βέιελ Riefenstahl: In the Heart of the Third Reich ταξιδεύει μέσα σε ένα αρχείο που μοιάζει να ανασαίνει. Σπάνιες φωτογραφίες, ανέκδοτες επιστολές, προσωπικές ηχογραφήσεις και φιλμ που για δεκαετίες έμεναν στα συρτάρια της ιστορίας συνθέτουν το πορτρέτο μιας γυναίκας που σημάδεψε όσο λίγοι τον 20ό αιώνα. Η Λένι Ρίφενσταλ υπήρξε μορφή γοητευτική, αμφιλεγόμενη και αξεπέραστη τεχνικά. Μια δημιουργός που αντιλαμβανόταν το κάδρο ως ιεροτελεστία και το φως ως γλώσσα. Ο Βέιελ, με νηφαλιότητα και σεβασμό, επιχειρεί κάτι πιο βαθύ από μια απλή βιογραφία. Μια κινηματογραφική ανατομία της σχέσης ανάμεσα στην τέχνη, την εξουσία και την ευθύνη.

Η Ρίφενσταλ γεννήθηκε μέσα στην αισθητική της τελειότητας. Από τις πρώτες της ταινίες μέχρι τα εμβληματικά Triumph des Willens και Olympia, ακολούθησε μια γραμμή ομορφιάς και συμμετρίας που άλλαξε για πάντα τη γλώσσα του κινηματογράφου. Ο τρόπος που κατέγραφε το πλήθος, οι γωνίες λήψης, η ροή του φωτός πάνω στο σώμα, όλα συνέθεταν έναν κόσμο μαγνητικό, σχεδόν υπερβατικό. Ο Βέιελ προσεγγίζει αυτή τη δημιουργική φλόγα με ενδιαφέρον για το πώς μια τόσο ισχυρή καλλιτεχνική ενέργεια μπορεί να συναντήσει μια ιδεολογία και να τη μετουσιώσει σε εικόνα. Το αποτέλεσμα είναι μια ταινία που παρατηρεί με σεβασμό τη δύναμη του βλέμματος και ταυτόχρονα αναρωτιέται πώς η αισθητική μπορεί να καθορίσει την αντίληψη του κόσμου.

Το ντοκιμαντέρ αποφεύγει τις απόλυτες κρίσεις και αντ’ αυτών χτίζει μια ατμόσφαιρα εσωτερικού διαλόγου. Ο θεατής συναντά μια γυναίκα με πάθος για δημιουργία, που πίστευε στη μαγεία της εικόνας και στην τελειότητα της φόρμας. Οι προσωπικές της επιστολές, με τη χαρακτηριστική της ακρίβεια, αποκαλύπτουν μια ψυχή γεμάτη φιλοδοξία και δημιουργική ένταση. Στις ηχογραφήσεις της η φωνή της παραμένει γοητευτικά ψύχραιμη, σχεδόν υποβλητική. Ένας ήχος που θυμίζει πως πίσω από κάθε μεγάλον δημιουργό υπάρχει πάντα μια εσωτερική φωνή που προσπαθεί να βρει δικαίωση.

Ο Βέιελ επιλέγει να αφήσει τη Ρίφενσταλ να μιλήσει με τα δικά της λόγια. Αντί για σχόλια, προσφέρει χώρο και χρόνο ώστε η αφήγηση να αποκτήσει ρυθμό και μουσικότητα. Η κάμερα κινείται ανάμεσα σε παλιά φιλμ, ασπρόμαυρες φωτογραφίες και αποσπάσματα από τις ταινίες της, δημιουργώντας μια οπτική εμπειρία που ισορροπεί ανάμεσα στη συγκίνηση και τη γνώση. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο που προκαλεί στοχασμό και ταυτόχρονα ενθουσιασμό για τη δύναμη της εικόνας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το φιλμ μετατρέπεται σε στοχασμό για το τι σημαίνει να είσαι καλλιτέχνης. Πώς ο δημιουργός μπορεί να αντισταθεί στη γοητεία της εξουσίας, πώς μπορεί να προστατεύσει την καθαρότητα της τέχνης του και πώς η ιστορία επαναδιαβάζει τα έργα του με το πέρασμα του χρόνου. Ο Βέιελ, με ευαισθησία και ακρίβεια, δείχνει πως η τέχνη δεν είναι ποτέ αποκομμένη από την εποχή της. Κουβαλάει πάντα τη μνήμη, τα τραύματα και τις προσδοκίες του ανθρώπου που τη γεννά. Μέσα από αυτή τη ματιά, η Ρίφενσταλ αποκτά ανθρώπινη υπόσταση. Μια γυναίκα που αγάπησε την ομορφιά, διψούσε για αναγνώριση και έζησε ανάμεσα στη φήμη και τη μοναξιά.

Το Riefenstahl: In the Heart of the Third Reich δεν αναζητά ενοχή ή λύτρωση. Αντίθετα, υφαίνει έναν διάλογο για τη δημιουργία και την ευθύνη. Ο θεατής βγαίνει από την αίθουσα με μια αίσθηση κατανόησης. Η τέχνη διαθέτει τη δύναμη να γεννά θαυμασμό, αλλά και την υποχρέωση να θυμίζει πως κάθε εικόνα έχει ψυχή. Η αισθητική, όταν γίνεται φορέας ιδεών, αποκτά επιρροή πέρα από τα όρια της τέχνης. Και ίσως εκεί βρίσκεται η γοητεία της Ρίφενσταλ, στη συνειδητοποίηση πως η δημιουργία μπορεί να φτάσει σε ύψη πρωτόγνωρα, μα και να αφήσει αποτυπώματα που ζητούν ερμηνεία ξανά και ξανά.

Ο Βέιελ δημιουργεί μια ταινία με ρυθμό και εσωτερική μουσική, που θυμίζει πως ο κινηματογράφος είναι πάνω από όλα τέχνη του βλέμματος. Ο θεατής παρακολουθεί εικόνες που λάμπουν μέσα στο ημίφως της ιστορίας και αντιλαμβάνεται πως η ομορφιά δεν αναιρεί την ευθύνη, αλλά την ενσωματώνει. Έτσι, η Ρίφενσταλ δεν παρουσιάζεται ούτε ως μύθος ούτε ως σύμβολο ενοχής. Παρουσιάζεται ως άνθρωπος που έζησε με πάθος για τη δημιουργία και άφησε πίσω της ένα έργο που συνεχίζει να συζητιέται.

Το φιλμ του Βέιελ μετατρέπει ένα δύσκολο θέμα σε εμπειρία καλλιτεχνικής ενδοσκόπησης. Δείχνει πως η τέχνη μπορεί να φωτίζει ακόμη και τις πιο σκιερές γωνιές της ιστορίας και πως η ομορφιά, όταν υπηρετεί την αναζήτηση της αλήθειας, αποκτά λυτρωτική δύναμη. Είναι μια ταινία για όσους αγαπούν το σινεμά ως τέχνη και ως στοχασμό, για όσους πιστεύουν πως η δημιουργία μπορεί να μεταμορφώσει ακόμη και τα πιο βαριά κεφάλαια του παρελθόντος σε μαθήματα φωτός.

Το Riefenstahl: In the Heart of the Third Reich λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι κάθε εικόνα, κάθε κάδρο, κάθε στιγμή δημιουργίας είναι πρόσκληση να δούμε τον κόσμο πιο συνειδητά. Και σε αυτό το βλέμμα βρίσκεται όλη η δύναμη του σινεμά.

Γράφει η Βασιλική Χριστάκου

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button