ΠΡΟΣΩΠΑ

Βασίλης Τσικάρας: Εφ’ όλης της ύλης με χιούμορ, μνήμη και ψυχή

Ο Βασίλης Τσικάρας μιλά στην Έρη Χριστοφορίδου εφ’ όλης της ύλης για το θέατρο, τον κινηματογράφο και την Ιστορία. Από το πρώτο του ανέβασμα στη Χαλκιδική μέχρι το «Στοιχειό του Βάλτου», ξεδιπλώνει μια πορεία γεμάτη χιούμορ, πίστη, αφοσίωση και αλήθεια. Με το βλέμμα στραμμένο πάντα στη Θεσσαλονίκη, μιλά με ειλικρίνεια για το πώς γεννιούνται οι ευκαιρίες, πώς χάνονται και πώς η Τέχνη παραμένει η πιο ανθρώπινη απάντηση σε κάθε εποχή. Ανάμεσα σε αναμνήσεις, θεατρικές ιστορίες και κινηματογραφικά όνειρα, αποκαλύπτει έναν δημιουργό που εξακολουθεί να πιστεύει στη δύναμη του φωτός μέσα στις πιο δύσκολες σκηνές.

Αν γυρίσουμε τον χρόνο πίσω στην πρώτη στιγμή που μπήκατε σε θεατρική αίθουσα, ποιο συναίσθημα θυμάστε πιο έντονα; Ήταν προσμονή, φόβος, ενθουσιασμός; Και πόσο σας καθόρισε αυτή η πρώτη ανάσα θεάτρου στην πορεία σας;

Πρώτη φορά ήταν σε ανοιχτό θέατρο, στη Χαλκιδική. Σε ηλικία 12–13 ετών περίπου. Θυμάμαι τους θεατές να ξεκαρδίζονται με όσα κάναμε επί σκηνής και νομίζω πως ήταν μια σημαδιακή στιγμή για μένα. Από μικρός ήθελα να αποδείξω στους γονείς μου πως αξίζω να ασχοληθώ με το θέατρο. Ήταν η πραγματοποίηση ενός παιδικού ονείρου. Η εμφάνισή μου σε εκείνη την παράσταση έφερε αναστάτωση. Υπήρξαν άνθρωποι που με πλησίασαν και με τα σχόλιά τους με ανέβασαν στον έβδομο ουρανό. Έχει κι άλλα επεισόδια εκείνη η ιστορία. Στη συνέχεια, πέρασαν 25 ολόκληρα χρόνια για να ξανακάνω θέατρο και να αποτελεί σήμερα μέρος της δουλειάς μου. Από την πρώτη μέρα είχα ενθουσιασμό και χαρά.

Το Θέατρο Άρατος υπήρξε για χρόνια ένας χώρος δημιουργίας, συνάντησης και ιδεών. Ποια ήταν για εσάς η βαθύτερη αποστολή του και τι αφήνει πίσω του αυτό το κεφάλαιο τώρα που έκλεισε;

Ο Άρατος και, αυτό φαίνεται τόσο από τη δράση της θεατρικής ομάδας όσο κι από τα κινηματογραφικά, δημιουργήθηκε για να δώσει βήμα σε νέους καλλιτέχνες της πόλης μας. Να παίξουν στο θέατρό μας, να συμμετέχουν στις δράσεις μας, να πάρουν ευκαιρίες στις κινηματογραφικές ταινίες που κάνουμε. Δεκατέσσερα χρόνια μετά, έχουμε χάσει στο μέτρημα πόσοι άνθρωποι συνεργάστηκαν με τον Άρατο. Αυτό δεν ήταν μόνο αποστολή, ήταν και πολιτιστική παρέμβαση. Αυτό που αφήνουμε πίσω είναι τους αχάριστους και τους ψεύτες.

Κάθε τέλος είναι και μια αρχή. Τι σημαίνει για εσάς το κλείσιμο του Άρατου; Είναι απώλεια, λύτρωση, επαναπροσδιορισμός ή ίσως όλα μαζί;

Όλα μαζί. Ξεκινάει το δεύτερο και πιο ποιοτικό καλλιτεχνικό κεφάλαιο.

Ποια είναι για εσάς η ουσία της θεατρικής πράξης; Είναι αφήγηση, πολιτική πράξη, πράξη ψυχής ή ένας τρόπος να συνομιλήσουμε με τον χρόνο και την κοινωνία;

Όλοι οι καλλιτέχνες έχουν μια προσωπική πορεία. Εγώ είμαι ταγμένος στην κωμωδία. Θέλω να μιλήσω στη ψυχή των ανθρώπων μέσα από τα καθημερινά προβλήματα, τα οποία βασανίζουν τους ήρωές μας και προκαλούν γέλιο. Θέλω να ψυχαγωγώ και να προβληματίζω μέσα από τις καταστάσεις των έργων μου.

Υπάρχει ένα κοινό νήμα που ενώνει όλες τις δουλειές σας; Κάτι που αναζητάτε ξανά και ξανά μέσα από τα έργα που ανεβάζετε, μια εμμονή ή ένα ερώτημα που επιστρέφει;

Στα έργα μου έχω την αναζήτηση όλων των ηλικιών, καθώς συγγραφικά άλλα πράγματα με απασχολούσαν στα 30, άλλα στα 40, άλλα στα 50. Βασανίζω πολύ το ΑΝ και το ΓΙΑΤΙ και μπερδεύω το σωστό με το λάθος. Τα κείμενά μου σε πολλές περιπτώσεις απελευθερώνουν τους χαρακτήρες, έτσι ώστε να πράξουν, να κάνουν δράση και αντίδραση, αυτό που τους βασανίζει και που πολλές φορές είναι στα όρια του καθωσπρεπισμού. Ένα τέτοιο έργο ήταν το «Απόψε σε θέλω πάλι».

Το ελληνικό θέατρο σήμερα μοιάζει να παλεύει ανάμεσα στη δημιουργία και στην επιβίωση. Ποια θεωρείτε πως είναι τα μεγαλύτερα εμπόδια που αντιμετωπίζει ένας δημιουργός και πού βρίσκονται, κατά τη γνώμη σας, οι ευκαιρίες;

Η επιβίωση έχει να κάνει με τα οικονομικά. Το καλλιτεχνικό περιβάλλον είναι ασταθές και πολλές φορές αβέβαιο. Οι άνθρωποι που παράγουν τις ευκαιρίες είναι ελάχιστοι και οι δημιουργοί έχουν αρχίσει να γίνονται διστακτικοί. Ζούμε επίσης σε μια κοινωνία που δεν εμπιστεύεται εύκολα και σε ένα περιβάλλον πολύ ελεγχόμενο. Δυστυχώς, λυπάμαι που θα το επαναλάβω, οι ευκαιρίες κρύβονται στις καλές δημόσιες σχέσεις και στα κομματικά γραφεία. Αν πάμε δε και στον κινηματογράφο, εκεί μια παρέα ατόμων καθορίζει τα πάντα.

Πώς βλέπετε σήμερα το θεατρικό τοπίο της Θεσσαλονίκης; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η πόλη και τι θα μπορούσε να γίνει ώστε να παραμένουν οι δημιουργοί εδώ και να μη μετακινούνται αναγκαστικά στην Αθήνα;

Θεατρικά, αυτή η πόλη έχει μέλλον μόνο για τους επιχειρηματίες. Βλέπετε πως το 50% των παραγωγών (το νούμερο κατά προσέγγιση) προέρχεται από την Αθήνα. Αυτό τα λέει όλα. Η Αθήνα έχει έρθει εδώ και αναγκαστικά η Θεσσαλονίκη πρέπει να κατηφορίσει Αθήνα.

Πιστεύετε ότι η Θεσσαλονίκη έχει το κοινό, τις δομές και την υποστήριξη που χρειάζεται για να αναπτυχθεί σε θεατρικό κέντρο ή λείπουν ακόμη βασικά κομμάτια από το «παζλ»;

Ναι, ασυζητητί όσον αφορά στο κοινό. Αφού μιλάμε για υποδομές, θέλω να ρωτήσω τι γίνεται με το θέατρο Άνετον του Δήμου Θεσσαλονίκης. Όσον αφορά τα μικρά θέατρα, θέλω να μου πείτε πόσα έχουν μείνει. Όσον αφορά τις επιδοτήσεις, αν υπάρχουν, πού υπάρχουν, ποιοι τις παίρνουν κι από ποιους φορείς. Όσον αφορά τις χορηγίες, αν υπάρχουν, πού υπάρχουν, ποιοι τις παίρνουν κι από ποιους. Ποιοι έχουν αποκλειστεί από τον θεατρικό χάρτη της πόλης και γιατί; Ας απαντήσουμε σε κάποια ερωτήματα για να μπει μια σειρά κι ένας προγραμματισμός.

Ως δημοσιογράφος γνωρίζετε καλά τη δύναμη του λόγου. Πόσο επηρεάζει η δημοσιογραφική σας ματιά τον τρόπο που σκηνοθετείτε ή επιλέγετε τα έργα σας; Και αντίστροφα, πόσο θεατρική μπορεί να γίνει η δημοσιογραφία;

Έχουμε τη μέγιστη επιρροή. Η δημοσιογραφική ματιά – προσέγγιση έχει μέσα έρευνα, κριτική σκέψη, αναζήτηση, σχόλιο. Το δημοσιογραφικό κείμενο μπορεί να γίνει χρονογράφημα ή ευθυμογράφημα και να έχουμε ένα θεατρικό έργο. Ένα θεατρικό έργο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο δημοσιογραφικής έρευνας. Μέσα από ένα θεατρικό έργο μπορείς να αντλήσεις πληροφορίες και να δεις με άλλη οπτική ένα θέμα που έχει μεγάλο δημοσιογραφικό ενδιαφέρον. Έτσι, το θεατρικό έργο γίνεται πηγή για τον δημοσιογράφο.

Από το 2016 υπηρετείτε με συνέπεια τον ιστορικό κινηματογράφο, δημιουργώντας ταινίες που φωτίζουν την Επανάσταση του 1821 και τώρα ετοιμάζετε έργο αφιερωμένο στον Μακεδονικό Αγώνα. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η πορεία μέσα στο παρελθόν και γιατί πιστεύετε ότι είναι σημαντικό να αφηγούμαστε ξανά την Ιστορία μέσα από τον κινηματογράφο;

Ο κινηματογράφος έχει μεγάλη δύναμη. Στην περίοδο που διανύουμε πρέπει να πούμε στις νέες γενιές ιστορίες που δεν μάθαμε εμείς στα μαθητικά και φοιτητικά μας χρόνια. Η δημοσιογραφική έρευνα με ώθησε στον ιστορικό κινηματογράφο. Οι ιστορικές ταινίες ήταν ένα είδος που λάτρευα από μικρός. Θέλοντας να κάνω Τέχνη, η κωμωδία με οδήγησε στο θέατρο και η ιστορία στον κινηματογράφο. Θεωρώ, σε αυτή τη φάση, πως ο κινηματογράφος μπορεί να μας συνδέσει πολύ πιο εύκολα με το παρελθόν μας. Μία ιστορική και καλοδομημένη ταινία ισούται με χίλια βιβλία.

Ο Μακεδονικός Αγώνας είναι μια ιστορική περίοδος γεμάτη πάθος, συγκρούσεις και εθνική μνήμη. Πώς προσεγγίζετε εσείς αυτό το τόσο φορτισμένο κεφάλαιο μέσα από τον κινηματογράφο και ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζετε σε αυτή τη νέα ταινία;

Η θεματική από μόνη της είναι μεγάλη πρόκληση. Η τελευταία ταινία που έγινε για τον Μακεδονικό Αγώνα ήταν το 1974, αν δεν κάνω λάθος. Μετά την επαναφορά του 1821 στη μεγάλη οθόνη, επιχειρώ με τους συνεργάτες μου επαναφορά και του ένοπλου μακεδονικού αγώνα. «Το στοιχειό του βάλτου», η νέα ταινία μου, είναι εμπνευσμένη από το μυθιστόρημα της Πηνελόπης Δέλτα «Στα μυστικά του βάλτου». Η ιστορία, η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος στα καλύτερά τους. Οι δυσκολίες του εγχειρήματος μεγάλες, οι προκλήσεις πολλές. Η προσέγγιση γίνεται με σεβασμό στα ιστορικά στοιχεία και στο γνωστό μυθιστόρημα.

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια έντονη στροφή προς τις ιστορικές ταινίες και σειρές στην Ελλάδα. Θεωρείτε ότι οι δικές σας δημιουργίες συνέβαλαν στο να ανοίξει αυτός ο δρόμος; Και πώς βλέπετε τη σημασία του ιστορικού σινεμά στη διαμόρφωση της συλλογικής μας μνήμης;

Αμφιβάλλει κανείς γι’ αυτό; Δεν νομίζω. Έως τώρα έχουμε κάνει πέντε ταινίες για το 1821. Η πρώτη το 2015–2016, πολύ νωρίτερα από το 2021 που έγινε το «Να η ευκαιρία». Αν βρείτε πόσες ταινίες έχει κάνει ο αμέσως επόμενος σκηνοθέτης, ποιος είναι ο αμέσως επόμενος σκηνοθέτης σε ταινίες για το 1821, θα αντιληφθείτε τι ήταν αυτό που κάναμε κινηματογραφικά. Αν δεν πίστευα πως ο ιστορικός κινηματογράφος βοηθά στη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης, δεν θα τον έκανα. Επίσης, ο ιστορικός κινηματογράφος συμβάλλει στην κοινωνική συνοχή. Αυτό δεν το λέω μόνο εγώ· το αναφέρει στο site της και μια από τις μεγαλύτερες αμερικανικές κινηματογραφικές εταιρείες παγκοσμίως, κατά την αναφορά–ανάλυσή της στο «Είδος: Ιστορικές ταινίες».

Την ίδια στιγμή, ο Γιάννης Σμαραγδής θα μας παρουσιάσει τον Δεκέμβριο του 2025 τον «Καποδίστρια». Πώς βλέπετε αυτή τη «συνομιλία» δημιουργών πάνω στην Ιστορία; Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να ενώσει δυνάμεις σε έναν κοινό σκοπό, πέρα από τις διαφορετικές οπτικές;

Υπάρχει μια ιστορία με μένα και τον κ. Σμαραγδή. Ο κ. Σμαραγδής σκηνοθετούσε δίπλα από το πατρικό μου σπίτι, στη βίλα Μορντώχ, τον «Χατζηεμμανουήλ» με τον Γ. Μόρτζο. Ήμουν 11–12 χρονών. Ολόκληρο το βράδυ ξενυχτήσαμε με τη μητέρα μου για να δούμε δύο σκηνές: την εισβολή των Τούρκων στο κτίριο και την έξοδό τους. Δεκαετίες μετά, άλλες συνθήκες. Κι εγώ ξαφνικά, με έξι μεγάλου μήκους στην πλάτη μου. Τι σου είναι η ζωή, ε; Η συνομιλία λοιπόν, για να ολοκληρώσω την απάντησή μου, έχει ξεκινήσει πριν από σαράντα χρόνια…

Το ελληνικό κοινό έχει αλλάξει. Πώς βλέπετε τον θεατή του σήμερα σε σχέση με εκείνον πριν από είκοσι χρόνια; Τι ζητά πια από μια παράσταση και τι τον συγκινεί;

Βρες τι είναι ίδιο για όλες τις ηλικίες: η χαρά, το γέλιο, η λύπη, το δάκρυ, ο χωρισμός, ο έρωτας, η ευτυχία, η ζωή, ο θάνατος. Κάνε τέχνη εκεί που υπάρχει ανθρώπινη επαφή. Ο κόσμος πηγαίνει θέατρο, θέλει να βλέπει ωραίες παραστάσεις. Κάνε τον να γελάσει και να κλάψει από συγκίνηση.

Αν μπορούσατε να συνοψίσετε σε μία φράση την «κληρονομιά» που θέλετε να αφήσετε στο ελληνικό θέατρο, ποια θα ήταν αυτή;

Ως κληρονομιά αφήνω τα θεατρικά μου έργα, που σίγουρα κάποια από αυτά θα εξακολουθούν να απασχολούν στο μέλλον θεατρικές ομάδες. Στον κινηματογράφο, θα αφήσω τις ταινίες μου.

Τι να περιμένουμε από εσάς τη σεζόν 2025–2026; Υπάρχουν νέες παραστάσεις που μπορείτε να μας αποκαλύψετε από τώρα;

Παρά το γεγονός ότι έχω δύο νέα έργα να παρουσιάσω, θα επανέλθω με το «Μην πεις όχι μωρό μου» (2ος χρόνος) και το «Spaghetti αλά Γαλλικά» (4ος χρόνος).

Μιλήστε μας για τη συνεργασία σας με τη «Νέμεσις». Πώς προέκυψε και τι σημαίνει για εσάς καλλιτεχνικά και προσωπικά αυτή η σύμπραξη;

Η Νέμεσις δεν είναι κάτι καινούργιο για μένα. Υπήρξα μαθητής της. Τη Νέμεσις τη θεωρώ σπίτι μου. Έχω πολύ όμορφες αναμνήσεις κι εκεί μέσα δημιούργησα καλές φιλίες. Σήμερα, «Νέμεσις» και «Άρατος» συνεργάζονται στα θεατρικά εργαστήρια και, ξέρετε, υπάρχει και κάτι κοινό. Το κομμάτι της διδασκαλίας μου και ο τρόπος προσέγγισης, θεωρώ πως ομοιάζει σε αρκετά σημεία με αυτό της δασκάλας μου Τίνας Στεφανοπούλου. Παράλληλα, προσπαθώ να εξελίξω την τεχνική R.I.M., που βοηθά στην ταχεία εξέλιξη–βελτίωση του ηθοποιού.

Και τέλος… αν αύριο ξεκινούσατε από την αρχή, τι θα λέγατε στον νεότερο εαυτό σας που μόλις μπαίνει σε μια άδεια σκηνή για να στήσει την πρώτη του παράσταση;

Ωραία ερώτηση. Θα του έλεγα να μπει δυναμικά και να κάνει αυτό που αγαπά χωρίς να φοβάται, αλλά παράλληλα και μέχρι να στήσει την πρώτη του παράσταση να προσέχει και λίγο την… πλάτη του.

Συνέντευξη: Έρη Χριστοφορίδου

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button