ΠΡΟΣΩΠΑ

Ελπίδα Μηναδάκη: «Το όνειρο πετάει μόνο όταν τολμάς να το κρατήσεις στα χέρια σου»

Η γραφή της Ελπίδας Μηναδάκη μοιάζει με εκείνες τις ιστορίες που ανοίγουν αθόρυβα, αλλά μένουν. Με αφετηρία την παιδική φαντασία και πυξίδα την ανθρώπινη τόλμη, η νέα περιπέτεια της «Κόκκινης Ομπρέλας» συνομιλεί με την επιστήμη, τη μυθολογία και τη βαθιά ανάγκη του ανθρώπου να δοκιμάζει, να πέφτει και να ξανασηκώνεται. Στη συζήτησή μας, η συγγραφέας μιλά για την επιμονή ως ήσυχη δύναμη, για τα όνειρα που χτίζονται βήμα – βήμα, για τη διπλή ανάγνωση της παιδικής λογοτεχνίας και για εκείνες τις μικρές στιγμές στα εργαστήρια «Σπίθες» που θυμίζουν πως η αλήθεια μιας ιστορίας γεννιέται όταν κάποιος τολμά να εκτεθεί. Μια συνέντευξη για το θάρρος, τη συνεργασία και τη χαρά της αφήγησης. Εκεί όπου το παιδί και ο ενήλικας συναντιούνται στο ίδιο ύψος.

Η Κόκκινη Ομπρέλα ανοίγει ένα νέο ταξίδι. Ποιο εσωτερικό μονοπάτι άνοιξε μέσα σας αυτή τη φορά καθώς γράφατε και πώς αυτό το μονοπάτι διαμόρφωσε τον τόνο και την καρδιά της ιστορίας;

Κάθε φορά που η Κόκκινη Ομπρέλα ανοίγει, νιώθω πως ανοίγει και ένα καινούργιο εσωτερικό ταξίδι μέσα μου. Σε αυτή τη δεύτερη περιπέτεια, το μονοπάτι που με οδήγησε η ιστορία ήταν εκείνο της τόλμης να δοκιμάσεις κάτι για πρώτη φορά. Οι αδελφοί Ράιτ, με την επιμονή και το όραμά τους, με έκαναν να ξαναθυμηθώ ότι κάθε μεγάλο άλμα ξεκινά με ένα πολύ μικρό, βηματάκι· κι όμως, αυτό το βήμα είναι που αλλάζει τον κόσμο. Φυσικά, ευχαριστώ και τον φίλο μου τον Ανδρέα Κωνσταντινίδη που με έβαλε στην διαδικασία να το τολμήσω. Ήθελα η αφήγηση να έχει φτερά, αλλά ταυτόχρονα και ρίζες: να δείχνει στα παιδιά πως το όνειρο πετάει μόνο όταν τολμάς να το κρατήσεις καλά στα χέρια σου και να του δώσεις χώρο να σηκωθεί ψηλά.

Η συνάντηση με τους αδελφούς Ράιτ δίνει στο βιβλίο έναν αέρα πρωτοπορίας. Πώς νιώθετε τη στιγμή που η παιδική φαντασία αγγίζει την ανθρώπινη τόλμη και πώς η ιστορία αυτών των δύο αδελφών συνομιλεί με τις δικές σας αναζητήσεις;

Η συνάντηση της παιδικής φαντασίας με την ανθρώπινη τόλμη είναι, για μένα, μια από τις πιο μαγικές στιγμές της αφήγησης. Εκεί όπου το παιδί πιστεύει χωρίς όρους και ο ενήλικας τολμά παρά τις αμφιβολίες, γεννιέται κάτι αληθινά πρωτοποριακό. Οι αδελφοί Ράιτ δεν ήταν απλώς εφευρέτες· ήταν άνθρωποι που επέτρεψαν στον εαυτό τους να ονειρευτεί με παιδικούς όρους, αλλά να δουλέψει με ενήλικη επιμονή. Καθώς έγραφα την ιστορία τους μέσα από την Κόκκινη Ομπρέλα, ένιωσα ότι συνομιλώ και με τις δικές μου αναζητήσεις: την ανάγκη να πιστεύω σε ιδέες που αρχικά μοιάζουν παράλογες, να αντέχω την αποτυχία και να συνεχίζω. Οι Ράιτ μου θύμισαν πως η τόλμη δεν είναι η απουσία φόβου, αλλά η επιλογή να προχωράς μαζί του. Και αυτή ακριβώς η επιλογή είναι που ήθελα να συναντήσει η παιδική φαντασία. Ένα ανοιχτό κάλεσμα προς τα παιδιά να πιστέψουν ότι το «δεν γίνεται» είναι απλώς μια σκέψη που περιμένει να αλλάξει.

Η φαντασία, η επιστήμη και η μυθολογία ενώνονται στην αφήγησή σας. Ποια γέφυρα ενώνει για εσάς αυτούς τους κόσμους και τι σημαίνει για εσάς η δυνατότητα να μετατρέπετε τόσο διαφορετικά υλικά σε μια ενιαία, τρυφερή αφήγηση;

Για μένα, η γέφυρα που ενώνει τη φαντασία, την επιστήμη και τη μυθολογία είναι ο άνθρωπος που αναρωτιέται. Είναι η ίδια βαθιά ανάγκη να εξηγήσουμε τον κόσμο, να τον φανταστούμε αλλιώς και να του δώσουμε νόημα. Η επιστήμη προσπαθεί να καταλάβει το «πώς», η μυθολογία να αγγίξει το «γιατί» και η φαντασία να ανοίξει τον χώρο ανάμεσα στα δύο, εκεί όπου όλα μπορούν να συνυπάρξουν. Η δυνατότητα να μετατρέπω τόσο διαφορετικά υλικά σε μία ενιαία αφήγηση είναι για μένα μια πράξη τρυφερότητας. Σαν να κρατάς από το χέρι διαφορετικές φωνές και να τους λες ότι χωράνε όλες στο ίδιο τραγούδι. Θέλω τα παιδιά να νιώθουν ότι δεν χρειάζεται να διαλέξουν ανάμεσα στο όνειρο και τη γνώση· ότι μπορούν να αγαπήσουν την επιστήμη χωρίς να χάσουν τη μαγεία και να ταξιδέψουν στη μυθολογία χωρίς να απομακρυνθούν από την πραγματικότητα. Μέσα από αυτή τη συνάντηση, η ιστορία γίνεται ένας ασφαλής τόπος όπου η απορία, η ανακάλυψη και το συναίσθημα περπατούν μαζί. Κι αυτός ο τόπος είναι, για μένα, η πιο τρυφερή μορφή αφήγησης.

Κάθε ταξίδι στο βιβλίο κρύβει ένα ψήγμα σοφίας. Ποια σκέψη αγαπάτε περισσότερο στο συγκεκριμένο έργο και πώς αυτή η σκέψη λειτουργεί σαν μυστικός οδηγός για τον μικρό αναγνώστη;

Η σκέψη που αγαπώ περισσότερο σε αυτό το ταξίδι είναι η ιδέα ότι κανένα όνειρο δεν γεννιέται τέλειο. Μπορεί όμως να γίνει δυνατό μέσα από την προσπάθεια. Οι αδελφοί Ράιτ δεν πέταξαν επειδή δεν έπεσαν ποτέ, αλλά επειδή κάθε πτώση τούς έμαθε κάτι καινούργιο. Αυτή η σκέψη διατρέχει αθόρυβα όλη την ιστορία, σαν μια λεπτή κλωστή που ενώνει τις σελίδες. Για τον μικρό αναγνώστη, αυτή η σοφία δεν παρουσιάζεται σαν μάθημα, αλλά σαν ψίθυρος. Λειτουργεί σαν ένας μυστικός οδηγός που του θυμίζει ότι το να κάνεις λάθος δεν είναι αποτυχία, αλλά μέρος του ταξιδιού· ότι η επιμονή, η υπομονή και η πίστη στον εαυτό σου είναι εξίσου σημαντικές με το ταλέντο. Ήθελα το παιδί, κλείνοντας το βιβλίο, να νιώθει λίγο πιο γενναίο απέναντι στα δικά του όνειρα — σαν να έχει φυλαγμένη στην τσέπη του μια μικρή πυξίδα που του δείχνει τον δρόμο προς τα «ψηλά».

Η φιλία, η συνεργασία και η επιμονή διαμορφώνουν τον χαρακτήρα της ιστορίας. Ποιο από αυτά φωτίζει πιο δυνατά τη δική σας πορεία και πώς αυτό το φως βρίσκει τρόπο να περάσει μέσα στη γραφή σας;

Αν έπρεπε να διαλέξω ποιο από αυτά φωτίζει πιο δυνατά τη δική μου πορεία, θα έλεγα την επιμονή. Όχι όμως ως σκληρή δύναμη, αλλά ως ήσυχη παρουσία που σε κρατά όρθιο όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως τα είχες φανταστεί. Είναι εκείνη η εσωτερική φωνή που σου λέει «δοκίμασε άλλη μια φορά», ακόμη κι όταν κανείς δεν χειροκροτεί. Αυτό το φως περνά στη γραφή μου μέσα από τους χαρακτήρες που πέφτουν και ξανασηκώνονται, που μοιράζονται την απογοήτευση και τη χαρά, που καταλαβαίνουν ότι τίποτα μεγάλο δεν χτίζεται μόνο του. Η φιλία και η συνεργασία λειτουργούν σαν το έδαφος πάνω στο οποίο μπορεί να σταθεί η επιμονή. Μέσα από την ιστορία ήθελα να δείξω στα παιδιά πως το φως δεν έρχεται πάντα από μια μεγάλη στιγμή επιτυχίας, αλλά από τη συνέπεια, τη συντροφικότητα και την πίστη ότι αξίζει να συνεχίσεις. Και αυτό, για μένα, είναι το πιο αληθινό φως που μπορεί να περάσει από την καρδιά στη γραφή.

Η δημιουργία ενός παιδικού βιβλίου μοιάζει με απαλό άγγιγμα στην παιδική ψυχή. Ποια εσωτερική ανάγκη οδηγεί κάθε φορά τη γραφή σας και τι ανακαλύπτετε μέσα από αυτή τη διαδρομή;

Η εσωτερική ανάγκη που με οδηγεί κάθε φορά στη γραφή είναι η ανάγκη για επικοινωνία. Να φτάσω στην παιδική ψυχή όχι με εξηγήσεις ή διδάγματα, αλλά με συναίσθημα, εικόνες και αλήθειες που αναγνωρίζονται χωρίς να κατονομάζονται. Το παιδικό βιβλίο, για μένα, είναι ένας τρόπος να πω πράγματα που αλλιώς θα έμεναν ανείπωτα. Μέσα από αυτή τη διαδρομή ανακαλύπτω ξανά την απλότητα, όχι ως ευκολία, αλλά ως βάθος. Μαθαίνω να αφαιρώ, να ακούω περισσότερο και να εμπιστεύομαι τη σιωπή ανάμεσα στις λέξεις. Κάθε ιστορία με φέρνει πιο κοντά στο παιδί που υπήρξα, αλλά και στο παιδί που υπάρχει σε όλους μας: εκείνο που χρειάζεται να νιώσει ασφαλές για να ονειρευτεί. Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δώρο της γραφής: ότι καθώς αγγίζεις απαλά την παιδική ψυχή, αγγίζεις ταυτόχρονα και τη δική σου με έναν τρόπο που σε αλλάζει, λίγο λίγο, κάθε φορά.

Οι μικροί αναγνώστες βιώνουν το βιβλίο σας σαν περιπέτεια, οι μεγάλοι σαν στοχασμό. Πώς αντιλαμβάνεστε αυτή τη διπλή ανάγνωση και ποια στοιχεία επιδιώξατε συνειδητά να αγγίξουν και τις δύο πλευρές;

Η διπλή ανάγνωση είναι για μένα ένας από τους πιο όμορφους στόχους της παιδικής λογοτεχνίας. Πιστεύω πως ένα καλό παιδικό βιβλίο δεν χωρίζει τους αναγνώστες σε ηλικίες, αλλά τους συναντά σε διαφορετικά βάθη. Το παιδί ζει την ιστορία σαν περιπέτεια, με εικόνες, ρυθμό και θαυμασμό· ο ενήλικας, όμως, διαβάζει ανάμεσα στις γραμμές και αναγνωρίζει ερωτήματα, φόβους και επιθυμίες που τον συνοδεύουν ακόμη. Συνειδητά προσπάθησα να χτίσω αυτή τη διπλή γλώσσα: μια αφήγηση απλή και φωτεινή στην επιφάνειά της, αλλά με εσωτερικά στρώματα νοήματος. Η επιμονή, η αμφιβολία, η συνεργασία, η αποτυχία και η πίστη στο όνειρο υπάρχουν μέσα στην ιστορία χωρίς να κατονομάζονται διαρκώς — αφήνονται να αναδυθούν μέσα από τις πράξεις και τις επιλογές των ηρώων. Ήθελα το βιβλίο να λειτουργεί σαν καθρέφτης που αλλάζει ανάλογα με το ύψος του αναγνώστη. Να προσφέρει στο παιδί ένα ταξίδι και στον ενήλικα μια ήσυχη στάση για σκέψη. Και όταν αυτά τα δύο συναντιούνται, τότε η ιστορία ολοκληρώνεται πραγματικά.

Έχετε πορεία σε δημοσιογραφία, θέατρο, σενάριο και δημιουργική γραφή. Ποιο νήμα ενώνει όλες αυτές τις τέχνες μέσα σας και πώς αυτό το νήμα καθοδηγεί τη δημιουργική σας σκέψη;

Το νήμα που ενώνει όλες αυτές τις τέχνες μέσα μου είναι η αφήγηση και η βαθιά ανάγκη να παρατηρώ τον άνθρωπο και να μετατρέπω την εμπειρία σε ιστορία. Είτε μέσα από τη δημοσιογραφία, το θέατρο, το σενάριο ή τη δημιουργική γραφή, αυτό που με κινεί είναι πάντα η ίδια ερώτηση: τι αξίζει να ειπωθεί και πώς μπορεί να αγγίξει τον άλλον; Η δημοσιογραφία μου έμαθε να ακούω και να σέβομαι την αλήθεια των ανθρώπων. Το θέατρο μου χάρισε το σώμα, τη σιωπή και τον ρυθμό. Το σενάριο τη δομή και την οικονομία της εικόνας. Και η δημιουργική γραφή μου επέτρεψε να ενώσω όλα αυτά σε έναν χώρο ελευθερίας, όπου το πραγματικό και το φανταστικό μπορούν να συνυπάρχουν. Αυτό το νήμα καθοδηγεί τη δημιουργική μου σκέψη σαν εσωτερική πυξίδα. Με οδηγεί στο να αφηγούμαι ιστορίες που δεν επιδεικνύουν, αλλά συνομιλούν· που δεν επιβάλλουν, αλλά προσκαλούν. Και τελικά, όποια μορφή κι αν παίρνει η τέχνη, ο στόχος παραμένει ο ίδιος: να δημιουργηθεί μια αληθινή σύνδεση, έστω και για λίγο, ανάμεσα σε δύο ανθρώπους μέσα από μια ιστορία.

Η δημιουργική ομάδα «Σπίθες» αγγίζει πολλές παιδικές καρδιές. Ποια στιγμή στα εργαστήρια δημιουργικής γραφής νιώθετε σαν μικρή προσωπική αποκάλυψη που τροφοδοτεί και τη δική σας γραφή;

Στα εργαστήρια της δημιουργικής ομάδας «Σπίθες», οι μικρές προσωπικές αποκαλύψεις έρχονται συχνά στις πιο απλές στιγμές. Είναι εκείνη η παύση πριν ένα παιδί μιλήσει, το βλέμμα που φωτίζεται ξαφνικά όταν βρίσκει τη λέξη που του ταιριάζει, ή μια φράση που λέγεται αυθόρμητα και κουβαλά περισσότερη αλήθεια απ’ όση θα μπορούσε να σχεδιάσει ένας ενήλικας. Μια τέτοια στιγμή αποκάλυψης για μένα είναι όταν ένα παιδί καταλαβαίνει ότι η ιστορία του έχει αξία. Όταν συνειδητοποιεί πως δεν χρειάζεται να «γράψει σωστά», αλλά να γράψει αληθινά. Εκείνη τη στιγμή νιώθω πως ανοίγει ένας μικρός εσωτερικός χώρος ελευθερίας και αυτός ο χώρος επιστρέφει και στη δική μου γραφή, με ανανεωμένη καθαρότητα και ειλικρίνεια. Τα παιδιά στις «Σπίθες» μου θυμίζουν διαρκώς ότι η δημιουργία δεν ξεκινά από τη γνώση, αλλά από το θάρρος να εκτεθείς. Κάθε τέτοια στιγμή γίνεται καύσιμο για τη γραφή μου, μια υπενθύμιση πως η πιο δυνατή ιστορία είναι εκείνη που γεννιέται όταν αφήνεις χώρο να ακουστεί η εσωτερική φωνή χωρίς φόβο.

Κάθε βιβλίο σας αφήνει ένα ίχνος. Ποιο ίχνος θέλετε να αφήσει η νέα περιπέτεια της Κόκκινης Ομπρέλας στον αναγνώστη και πώς οραματίζεστε το ταξίδι που θα κάνει μέσα του;

Το ίχνος που ελπίζω να αφήσει η νέα περιπέτεια της Κόκκινης Ομπρέλας είναι το θάρρος να ονειρεύεσαι και να τολμάς να δοκιμάζεις. Θέλω τα παιδιά να νιώσουν πως κάθε ταξίδι, όσο μικρό ή μεγάλο κι αν φαίνεται, έχει τη δική του αξία και ότι μέσα στις δυσκολίες και τις αποτυχίες βρίσκονται οι σπόροι της χαράς και της ανακάλυψης. Να κοιτάξουν πέρα από τα όρια που τους φαίνονται ακατόρθωτα, να αναγνωρίσουν τη δύναμη της φαντασίας τους και να καταλάβουν ότι οι φίλοι, η συνεργασία και η επιμονή μπορούν να κάνουν τα όνειρά τους πιο πραγματικά.

Συνέντευξη: Έρη Χριστοφορίδου

Back to top button