ΠΡΟΣΩΠΑ

Στέλιος Βραχνής: Το θέατρο οφείλει να φανερώνει τις πληγές της κοινωνίας

Με το «Duende / Μονάχα αίμα ανθίζει εδώ» ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Στέλιος Βραχνής ανοίγει δυναμικά τη φετινή σεζόν στο Θέατρο Αυλαία. Μιλάει για την εσωτερική του διαδρομή προς την τέχνη, τη σημασία της σκηνοθεσίας ως πράξη, τη συνεργασία του με τον Σταμάτη Κραουνάκη και την αναμέτρησή του με τον λορκικό κόσμο. Σε μια συνέντευξη που ακουμπά την ουσία του θεάτρου, ο Βραχνής μοιράζεται όσα τον καίνε, τις προκλήσεις που αντιμετώπισε και το όραμά του για το μέλλον.

Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με το θέατρο και ποια ήταν η στιγμή που καταλάβατε ότι αυτό θα γίνει η ζωή σας;

Όπως κάθε τι βαθιά επιδραστικό, δεν γίνεται απολύτως αντιληπτό το πότε ή με ποιον τρόπο συντελέστηκε μέσα σου. Ήταν εσωτερική τάση που βρήκε ανταπόκριση στην τέχνη; Ήταν μικρόβιο που κάποιος μου κόλλησε; Το βέβαιο είναι πως από μικρός μονάχα μέσα από τις διάφορες πλευρές της τέχνης μπορούσα να είμαι ο εαυτός μου. Στην αρχή ήταν τα εικαστικά, έπειτα ο χορός, μετά το θέατρο και η ποίηση και στο τέλος η μουσική. Όλες αυτές οι ενασχολήσεις με οδήγησαν σταδιακά προς την τέχνη του σκηνοθέτη· μια τέχνη που μπορεί να ενσωματώνει μέσα της διαφορετικές –και πολλές φορές συγκρουόμενες– μορφές. Η σκηνοθεσία είναι ένα υπερ-επάγγελμα: ανοίγει πολλά επίπεδα και ξεκλειδώνει πάμπολλα τοπία. Από την Γ΄ Γυμνασίου, στο Καλλιτεχνικό Σχολείο, αποφάσισα πως θα ασχοληθώ με τη σκηνοθεσία και ότι θα κάνω και θα μάθω ό,τι χρειαστεί για να το πετύχω με τρόπο καίριο και ουσιαστικό. Είχα δίπλα μου σημαντικούς δασκάλους και μέντορες, που μέχρι και σήμερα ευγνωμονώ και επικαλούμαι. Είχα, επίσης, δύο γονείς που, αν και εξαιρετικά λαϊκοί και απλοί άνθρωποι, μου πρόσφεραν σημαντικά ερεθίσματα και μια πελώρια ελευθερία να κάνω ό,τι θέλω. Νομίζω πως αφορμή για να ασχοληθώ με αυτήν την τέχνη ήταν η παράσταση του Σίμου Κακάλα «Erofili Synopsis» στο Αυλαία το 2012 και ο «Γυάλινος Κόσμος» της Ευαγγελάτου, επίσης στο ίδιο θέατρο, την ίδια περίπου χρονιά. Αυτές οι δύο παραστάσεις με έκαναν να αναρωτηθώ ποιος ενορχήστρωσε όλο αυτό το τοπίο.

Τι σημαίνει για εσάς το να είστε σκηνοθέτης αλλά και ηθοποιός; Οι δύο ρόλοι συγκρούονται ή αλληλοσυμπληρώνονται;

Το ένα ευνοεί και βαθαίνει το άλλο, αρκεί να βρεις την ισορροπία και να είσαι σίγουρος για το τι σε ενδιαφέρει. Εγώ σπούδασα υποκριτική για να καταφέρω να γίνω σκηνοθέτης. Ήξερα ότι αποτελεί απαραίτητο στοιχείο, καθώς θα μου παρείχε το οπλοστάσιο, την εμπειρία της σκηνής, τους κώδικες και τους τρόπους της υποκριτικής. Προσωπικά θεωρώ απαραίτητη την υποκριτική στη σκηνοθεσία· αλλιώς, ίσως οδηγηθούμε σε πιο θεωρητικά μονοπάτια. Για μένα η σκηνοθεσία είναι δράση.

Ιδρύσατε την ομάδα «Θέατρο Πρόταση». Τι ήταν αυτό που θέλατε να προτείνετε διαφορετικό στο θεατρικό τοπίο;

Η «Πρόταση» είναι το σπίτι μου. Είναι η πνευματική μου επένδυση. Ήθελα να δημιουργήσω έναν φορέα όπου θα μπορώ να ερευνώ απερίσπαστος, να δίνω χώρο σε νέους ανθρώπους της γενιάς μου, να ανεβάζω έργα που με καίνε και, σταδιακά, να δημιουργήσω έναν χώρο με πολύ συγκεκριμένη αισθητική και όραμα. Δεν με ενδιαφέρει να κάνω «γενικά» θέατρο. Θέλω η Πρόταση να παράγει έργο που υπηρετεί πάντοτε τους αρχικούς της στόχους, πιστή στο όραμα και την ιδεολογία της.

Τι είναι το «Duende» για εσάς; Τέχνη, έμπνευση ή κάτι πιο σκοτεινό που σε τραβάει;

Με λίγα λόγια: είναι αυτό το σκοτεινό αίσθημα ή τάση που ξεχύνεται κάποια στιγμή από τα πιο βαθιά σημεία του εαυτού μας και μας πλημμυρίζει ολόκληρους, ταράζοντας τις αξίες και τις βεβαιότητές μας. Το duende είναι ό,τι πιο αρχέγονο έχουμε, επιβεβαιώνοντας ότι ο άνθρωπος είναι κυρίως μια απίστευτη τάση που δύσκολα επιτρέπει να βγει.

Στην παράσταση «Duende – Μονάχα αίμα ανθίζει εδώ» συναντιούνται μουσική, ποίηση και θέατρο. Πώς έγινε η σύζευξη αυτών των στοιχείων στη δική σας ματιά;

Τα τελευταία δύο χρόνια ασχολούμαι και με τη σκηνοθεσία μουσικών παραστάσεων: πρώτα μέσα από το έργο του Δημήτρη Μαραμή και τώρα μέσα από του Σταμάτη Κραουνάκη. Ερευνώ εκείνο το μικτό αλλά νόμιμο είδος όπου θέατρο και μουσική γίνονται ένα ενιαίο σκηνικό τελετουργικό, που δεν μπορείς να ξεχωρίσεις τι κυριαρχεί. Δεν είναι μιούζικαλ, δεν είναι επιθεώρηση, δεν είναι μουσική παράσταση. Είναι κάτι που ακόμα δεν έχω βρει λέξεις να το ορίσω, αλλά έχω βρει μηχανισμό να το παράγω.

Πώς προέκυψε η συνεργασία με τον Σταμάτη Κραουνάκη;

Ο Σταμάτης, το έχω ξαναπεί, υπήρξε παιδικός μου ήρωας. Τον παρακολουθώ από το 2011 ανελλιπώς. Η καλλιτεχνική του προσωπικότητα, το εκτόπισμά του, με εμπνέουν σε απίστευτο βαθμό: η θεατρικότητά του στη σύνθεση και την ερμηνεία, η πολυσχιδής του φύση που δεν χωράει σε καλούπια, ο διονυσιασμός του. Όλα αυτά αποτελούν για μένα ισχυρούς κρατήρες. Γνωριστήκαμε καλύτερα φέτος, μέσω του «Duende», στο σπίτι του στην Καλλιθέα. Με συμβούλεψε, συζητήσαμε για το έργο και την όλη ιδέα του εγχειρήματος. Ήταν σιωπηλά δίπλα σε όλο αυτό και μου χάρισε, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα σημαντικότερα μουσικά του έργα.

Αν έπρεπε να περιγράψετε το «Duende» με μία μόνο εικόνα, ποια θα ήταν;

Επειδή δεν είμαι άνθρωπος που κάνω εύκολα εικόνες, θα μου επιτρέψεις να σου χαρίσω έναν στίχο του Σολωμού από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους: «Τρέμ’ η ψυχή και ξαστοχά γλυκά τον εαυτό της». Αυτό είναι το duende. Η στιγμή που η ψυχή ανάβει και ξεχνά για μια στιγμή ποια είναι. Είναι η στιγμή που οι ορισμοί παραλύουν και ξεχύνεται μόνο η δύναμη της τάσης, ξεπερνώντας κάθε ατομικότητα.

Πιστεύετε ότι το θέατρο έχει ακόμη τη δύναμη να αλλάξει κοινωνικές συνειδήσεις ή λειτουργεί πια περισσότερο ως διασκέδαση;

Το θέατρο ήταν πάντοτε υπόθεση της πόλης, από την αρχαιότητα κιόλας. Οι ποιητές έγραφαν έργα με αφορμή το τραγικό επίκαιρο, μέσα από την πλατφόρμα του μύθου. Είναι σημαντικό το εξής: το θέατρο δεν πρέπει να υπηρετεί το τι «θέλει» ο κόσμος, αλλά το τι χρειάζεται, τι έχει ανάγκη. Αυτό που θέλουμε οι άνθρωποι, συχνά, είναι η ασφάλειά μας· αυτό που χρειαζόμαστε, ως γενιά ή ως κοινωνία, μπορεί να είναι κάτι εξαιρετικά δυσάρεστο αλλά και λυτρωτικό. Το θέατρο οφείλει να δείχνει και να φανερώνει τις πληγές, να πατάει πάνω σε αυτές για να αποκαλύψει το βάθος. Υπό αυτήν την έννοια, ναι: το θέατρο μπορεί να αλλάξει τις κοινωνίες μέσα στον χρόνο. Κι όπως έγραψε και ο Σαίξπηρ στον Άμλετ, ο στόχος μας στο θέατρο είναι να έχουμε την αίσθηση της ευθύνης απέναντι σε εκείνους τους θεατές που έχουν υψηλό κριτήριο, γνώση και περιμένουν από εμάς το κάτι παραπάνω. Αν εμείς αρκούμαστε μονάχα στο να είμαστε αρεστοί στους πολλούς, τότε θα χάσουμε εκείνους που πραγματικά έρχονται να πάρουν κάτι από αυτό που θα δώσουμε.

Πώς αντιμετωπίζετε το δίλημμα «τέχνη για όλους» έναντι της «δύσκολης τέχνης»;

Η τέχνη είναι για όλους και έτσι πρέπει να είναι. Αλλά δεν πρέπει να κάνει εκπτώσεις, ώστε να την καταλάβει ή να την καταναλώσει ο θεατής εύκολα. Ας δυσκολευτεί, ας κοπιάσει. Όπως και στον έρωτα, τίποτε δεν είναι εύκολο και αυτονόητο· έτσι και στο θέατρο. Οφείλουμε να απευθυνόμαστε σε όλους, αλλά χωρίς να ρίχνουμε την παιδεία και το κριτήριό μας μόνο και μόνο για να είμαστε κατανοητοί, απλοϊκοί και αποδεκτοί από όλους. Το θέατρο δεν ανήκει στους τεμπέληδες θεατές, αλλά στους απαιτητικούς και συμμετοχικούς.

Σε μια εποχή που όλα γίνονται fast food, πώς πείθεις το κοινό να κάτσει δύο ώρες να «ματώσει» μαζί σου;

Δεν χρειάζεται να πείσεις κανέναν. Αυτός που θέλει να έρθει, ας έρθει. Εκείνος που δεν θέλει, ας μην έρθει ποτέ. Αν όμως κάποιος που δεν ήθελε τελικά πειστεί από έναν φίλο να έρθει, τότε έχουμε διπλή ευθύνη να τον εντάξουμε απόλυτα στην τελετουργία του θεάτρου και να φύγει προβληματισμένος, κρατώντας πραγματικά κάτι μέσα του.

Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που έχετε συναντήσει μέχρι τώρα στο σανίδι;

Η παράσταση Γράμμα στον πατέρα του Κάφκα και ο Ευαγγελισμός της Κασσάνδρας του Δημητριάδη. Στην πρώτη περίπτωση είχα να αντιμετωπίσω μέσα από την τέχνη του θεάτρου ένα ιστορικό πρόσωπο, και μάλιστα την επιστολή του, που δεν ήταν λογοτεχνικό υλικό αλλά προσωπική του κατάθεση. Αυτό είχε ηθικούς δισταγμούς και προϋπέθετε πολύχρονη μελέτη και έρευνα, ώστε να βρω τον τρόπο να το προσεγγίσω ουσιαστικά. Στη δεύτερη περίπτωση είχα να αντιμετωπίσω το ζήτημα της θεματολογίας σε σχέση με αυτήν την πόλη. Το έργο μιλούσε για τη σεξουαλικότητα, τον πόθο και την κατάργηση της χριστιανικής ηθικής χάριν της ανθρώπινης τάσης και απελευθέρωσης από τους εγκλωβισμούς της εκκλησίας. Αυτό, για τη Θεσσαλονίκη, ήταν πολύ. Οπότε έπρεπε να προσέξω ιδιαίτερα τη διαχείριση αυτού του θέματος.

Αν σας δινόταν η ευκαιρία να στήσετε μια παράσταση χωρίς περιορισμούς, τι θα διαλέγατε;

Ό,τι έχω κάνει μέχρι σήμερα είναι αποτέλεσμα του τι θέλω και του τι με καίει. Δεν έχω κάποιο περιορισμό. Ίσως μόνον έναν: τον οικονομικό. Θέλω να ανεβάσω το Chernobyl κάποτε, με 60 ηθοποιούς και τραγουδιστές. Αυτό είναι άσβεστος πόθος μου, αλλά θέλω να γίνει έτσι ακριβώς όπως το έχω φανταστεί· οπότε, σε αυτό το εγχείρημα, ναι – περιορίζομαι.

Υπάρχει κάποιος καλλιτέχνης ή έργο που θεωρείτε τον δικό σας «οδηγό»;

Οι οδηγοί μου είναι ο Λευτέρης Βογιατζής, ο Θεόδωρος Τερζόπουλος, ο Βαχτάγκοφ, ο Bob Wilson, ο Λιαντίνης, ο Τσιτσάνης, ο Mozart, ο Καβάφης και ο Φουκώ. Αυτοί είναι κάποιοι από τους καλλιτέχνες-προσωπικότητες που λάτρεψα, έκλεψα, πάτησα πάνω τους. Από έργα θα πω δύο: το Requiem του Mozart και το Alarme του Τερζόπουλου.

Ποιο είναι το επόμενο καλλιτεχνικό σας βήμα;

Φέτος έχω μια ετήσια συνεργασία με το Θέατρο Αυλαία και την Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης. Η Πρόταση, το 2025–2026, θα επιχειρήσει ιδιαίτερα απαιτητικά εγχειρήματα, ανεβάζοντας πολύ ψηλά τον πήχη. Θα παρουσιάσουμε, μετά το Duende, την Πλαστελίνη του Σιγκαρέφ με μια νέα ομάδα ηθοποιών· έπειτα, το Γράμμα στον πατέρα του Κάφκα θα επιστρέψει σε μια νέα εκδοχή· και ετοιμάζω ένα μουσικοθεατρικό έργο πάνω στο μουσικό έργο του Δημήτρη Λάγιου Άη Λαός, τον Ιούνιο. Τέλος, έχω ιδρύσει φέτος ένα νέο διακαλλιτεχνικό εργαστηριακό πρόγραμμα στην Εταιρία Λογοτεχνών, που σκοπεύω να γίνει πραγματικά μια εστία υψηλής τέχνης και ακρίβειας για την πόλη.

Συνέντευξη: Βασίλης Τσερτσίδης

Πληροφορίες

DUENDE – F. G. Lorca

Ημέρες & ώρες: Παρασκευή 3, Σάββατο 4 Oκτωβρίου – ώρα 21:00 | Κυριακή 5 Οκτωβρίου – ώρα 20:00

Χώρος: Θέατρο Αυλαία, Θεσσαλονίκη

Διάρκεια: 75’

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Back to top button