
Στα τραπέζια ενός παλιού καπηλειού, οι προσωπικές ιστορίες συναντούν τις μεγάλες ανατροπές της ελληνικής Ιστορίας. Ο πόλεμος, ο ξεριζωμός, η φτώχεια, η αγάπη και η ανθρώπινη αλληλεγγύη αποκτούν φωνή μέσα από το ρεμπέτικο τραγούδι, τη ζωντανή μουσική και τη θεατρική αφήγηση.
Η μουσικοθεατρική παράσταση «Στης ψυχής το καπηλειό» επιστρέφει για δεύτερη χρονιά, με πρεμιέρα την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026, στο Θέατρο Σοφούλη στη Θεσσαλονίκη, προσκαλώντας το κοινό σε ένα ταξίδι στη συλλογική μνήμη, από τον Μεσοπόλεμο έως την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
Με αφορμή την επιστροφή της παράστασης, ο σκηνοθέτης Ηλίας Καλπακάς μιλά στην Townsendia για την Ιστορία όπως τη βίωσαν οι απλοί άνθρωποι, τη διαχρονική δύναμη του ρεμπέτικου, τις σιωπές που κληρονομήσαμε και την ανάγκη να ξαναβρούμε την ουσία της ανθρώπινης επαφής.
Μια συζήτηση για τη μνήμη, την τέχνη και τις ιστορίες που εξακολουθούν να μας αφορούν.
Επιλέγετε να αφηγηθείτε τις μεγάλες ιστορικές ανατροπές μέσα από ένα καπηλειό και τις ζωές απλών ανθρώπων. Πόσο διαφορετική γίνεται η Ιστορία όταν την κοιτάζουμε μέσα από τα μάτια εκείνων που τη βίωσαν και όχι εκείνων που την έγραψαν;
Η Ιστορία στα βιβλία γράφεται με μελάνι· η Ιστορία στους ανθρώπους γράφεται με δάκρυα, αναστεναγμούς και χαμένες αγκαλιές. Όταν προσπερνάμε τα διθυραμβικά λόγια για τους νικητές και σκύβουμε πάνω από το φθαρμένο, ξύλινο τραπέζι ενός καπηλειού, σαν το δικό μας, ο χρόνος κατακάθεται σαν σκόνη πάνω τους. Εκεί, οι μεγάλες ανατροπές δεν είναι ψυχρές ημερομηνίες· είναι η άδεια καρέκλα και το παράθυρο με το ραγισμένο τζάμι που μπάζει κρύο, το βαρύ ζεϊμπέκικο μιας πληγωμένης νύχτας, η αβεβαιότητα που σαν ψιλόβροχο μπάζει από την παλιά ξύλινη οροφή. Η Ιστορία πλέον παύει να είναι «μάθημα». Γίνεται σάρκα, ψίθυρος και λυγμός. Οι πρωταγωνιστές, μέσα από τα μάτια των απλών ανθρώπων, δεν είναι αλώβητοι ήρωες, αλλά ψυχές εύθραυστες που αγαπούν παράφορα και επιμένουν να ελπίζουν. Το τραγούδι γίνεται το τελευταίο τους καταφύγιο και το κρασί ένας βουβός εξομολογητής. Η αληθινή Ιστορία, τελικά, δεν γράφτηκε ποτέ σε χρυσά βιβλία, αλλά χαράχτηκε στις σιωπές και στα τραγούδια των ανθρώπων.
Το ρεμπέτικο διώχθηκε, λογοκρίθηκε και τελικά αναγνωρίστηκε ως πολιτιστική κληρονομιά. Μήπως η τέχνη που ενοχλεί περισσότερο την εποχή της είναι εκείνη που αντέχει περισσότερο στον χρόνο;
Η ιστορία της τέχνης είναι και η ιστορία της αντίστασής της. Το ρεμπέτικο ως μουσικό είδος δεν γεννήθηκε στα σαλόνια της ελληνικής αριστοκρατίας, αλλά στην περιθωριοποίηση, στις λάσπες και στην ανάγκη της ψυχής να ανασαίνει ελεύθερα. Όταν μια μορφή έκφρασης ενοχλεί, είναι γιατί καθρεφτίζει αλήθειες που η εκάστοτε εξουσία ή κοινωνική σύμβαση πασχίζει να κουκουλώσει. Η τέχνη που «συμμορφώνεται» προσφέρει μια πρόσκαιρη, ανώδυνη παρηγοριά και συχνά σβήνει μαζί με την εποχή που τη γέννησε. Αντίθετα, το τραγούδι που διώκεται, όπως και αυτό το ρεμπέτικο, φέρει μέσα του το ανεξίτηλο αποτύπωμα του αληθινού ανθρώπινου πόνου, της λεβεντιάς και της επιβίωσης. Η αντοχή στον χρόνο δεν χαρίζεται αλλά κερδίζεται. Το ίδιο το ρεμπέτικο ως ένα ανθρώπινο αποτύπωμα βαθιά χαραγμένο στο dna του Έλληνα, επιβίωσε, λογοκρίθηκε, πέρασε στην αθανασία και αναγνωρίστηκε ως πολιτιστική κληρονομιά ακριβώς επειδή η ρίζα του ήταν βαθιά χωμένη στην αλήθεια των ανθρώπων που το υπηρέτησαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Η τέχνη που ταράζει τα νερά της εποχής της είναι εκείνη που τελικά καταφέρνει να νικήσει τη λήθη.

Η παράσταση ζωντανεύει μια Ελλάδα γεμάτη αντιφάσεις, πόνο αλλά και βαθιά ανθρώπινη αλληλεγγύη. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στην ιστορική αλήθεια και τη θεατρική δημιουργία, χωρίς να εξωραΐζετε το παρελθόν;
Η ισορροπία αυτή μεταξύ ιστορικής αλήθειας και θεατρικής δημιουργίας επιτυγχάνεται όταν αντιμετωπίζουμε το παρελθόν όχι σαν ένα ωραίο, ξεθωριασμένο ρετρό καρτ ποστάλ, αλλά σαν μια ζωντανή, ανοιχτή πληγή ενός λαού που μάτωσε και πόνεσε. Η θεατρική δημιουργία δεν χρειάζεται να λειάνει τις γωνίες της Ιστορίας οφείλει να αναδείξει όμως τις ρωγμές της.
Δεν κοιτάμε να εξωραΐσουμε τη φτώχεια, τον ξεριζωμό ή την αδικία. Αντίθετα, αφήνουμε τη σκληρή πραγματικότητα της εποχής να συγκρουστεί πάνω στη σκηνή με το φως της ανθρώπινης επαφής και μνήμης. Η Ιστορική αλήθεια προσφέρει το αυθεντικό πλαίσιο, τους «κανόνες» και τη σκοτεινιά της εποχής. η θεατρική Τέχνη, από την άλλη, δίνει την πρέπουσα δραματική ένταση, το συναίσθημα και τη μουσική ανάσα. Η αλληλεγγύη των ανθρώπων τότε δεν ήταν μια «γραφική» αρετή, αλλά ένας επιτακτικός τρόπος επιβίωσης τους. Όταν φωτίζεις τις σκιές χωρίς φίλτρα, η ομορφιά της ανθρώπινης ψυχής προβάλλει αληθινή, ακατέργαστη και βαθιά συγκινητική μέσα και πέρα από το ίδιο το σκοτάδι.
Ο Μεσοπόλεμος, η Κατοχή και ο Εμφύλιος άφησαν τραύματα που μεταφέρθηκαν από γενιά σε γενιά. Έχουμε συμφιλιωθεί πραγματικά με αυτή την ιστορική κληρονομιά ή εξακολουθούμε να κουβαλάμε τις σιωπές της;
Μεσοπόλεμος, Κατοχή, Εμφύλιος. Τα τραύματα εκείνων των χρόνων τελικά δεν έσβησαν· άλλαξαν απλώς μορφή και μεταφέρθηκαν σιωπηλά στα κυριακάτικα τραπέζια της οικογένειας, στα χαμηλωμένα βλέμματα των παππούδων και των γιαγιάδων μας, στις λέξεις που δεν ειπώθηκαν ποτέ μεταξύ φίλων και εραστών. Ο Μεσοπόλεμος, η Κατοχή κι ο Εμφύλιος δεν είναι απλά και μόνο σελίδες Ιστορίας, αλλά οι ψίθυροι που στοίχειωσαν τα σπίτια μας. Ίσως δεν έχουμε πραγματικά συμφιλιωθεί· μάθαμε απλώς να ζούμε πλάι στις σκιές τους. Κουβαλάμε ακόμα τις βαρείες σιωπές, τα μισόλογα, το φόβο που φωλιάζει στις παλιές οικογενειακές φωτογραφίες με τις κομμένες γωνίες και τα μουτζουρωμένα πρόσωπα. Η συμφιλίωση δεν έρχεται με τη λήθη, αλλά όταν τολμήσουμε να κοιτάξουμε το τραύμα στα μάτια, με την τρυφερότητα που χρωστάμε στους ανθρώπους που υπέφεραν. Μέσα από τη μουσική και το τραγούδι, τη θεατρική πράξη και τη των ανθρώπων Μνήμη, επιχειρούμε να δώσουμε φωνή σε αυτό το βουβό παράπονο που κυριαρχεί. Όχι για να ανοίξουμε πληγές, αλλά για να γιατρέψουμε, επιτέλους, τις σιωπές που κληρονομήσαμε.
Ζωντανή μουσική, θέατρο, χορός και εικόνα συνυπάρχουν επί σκηνής. Ποια ήταν η μεγαλύτερη σκηνοθετική πρόκληση και πώς αποφασίζετε πότε μια ιστορία χρειάζεται λόγια και πότε αρκεί μια μελωδία ή μια σιωπή;
Η μεγαλύτερη σκηνοθετική πρόκληση σε ένα τέτοιο εγχείρημα, πολυσυλλεκτικής Τέχνης, είναι η επίτευξη της αρμονίας μεταξύ τους, ώστε κανένα κομμάτι αυτής της πολυσυλλεκτικότητας να μην λειτουργεί διακοσμητικά. Η μουσική, ο χορός, η εικόνα και ο λόγος οφείλουν να «αναπνέουν» στον ίδιο ρυθμό. Η απόφαση για το πότε η αφήγηση απαιτεί λόγο και πότε σιωπή ή μελωδία διαμορφώνεται εκεί όπου οι λέξεις εξαντλούν την ποιητική τους δύναμη και οντότητα. Ο λόγος επιστρατεύεται όταν χρειάζεται να δοθεί η σύγκρουση των ηρώων, οι χαρακτήρες τους και το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Όταν όμως το συναίσθημα συμπυκνώνεται και γίνεται υπερβολικά βαρύ για να ειπωθεί, τη θέση του παίρνει η μελωδία εκφράζοντας αυτό που ο λόγος αδυνατεί να περιγράψει. Και όταν η αλήθεια αγγίζει το απόλυτο βάθος της, τότε επιβάλλεται η σιωπή. Μια μικρή ή μεγάλη παύση ή μια λιτή χορευτική κίνηση πάνω στη σκηνή συχνά συμπυκνώνουν όλη τη συλλογική Μνήμη, αφήνοντας το κοινό να αφουγκραστεί τη δική του προσωπική διαδρομή.

Το καπηλειό υπήρξε τόπος συνάντησης, εξομολόγησης και συντροφικότητας. Σε μια εποχή ψηφιακής επικοινωνίας και αυξανόμενης μοναξιάς, τι έχουμε χάσει από εκείνη την ανθρώπινη επαφή;
Το καπηλειό δεν ήταν απλώς ένας χώρος εστίασης ήταν ένα καταφύγιο ψυχών, ένας βωμός συντροφικότητας όπου ο πόνος μοιραζόταν για να λιγοστέψει και η χαρά διπλασιαζόταν. Σε εκείνα τα φθαρμένα τραπέζια, η ανθρώπινη επαφή είχε βάρος και ένα βλέμμα καθαρό. Στον σημερινό ψηφιακό κόσμο των αμέτρητων «συνδέσεων» και της βαθιάς απομόνωσης, χάσαμε την ευλογημένη αμεσότητα της στιγμής. Χάσαμε τη θεραπευτική δύναμη του να ακουμπάς το χέρι σου στον ώμο του διπλανού σου, να τσουγκρίζεις το ποτήρι κοιτώντας τον στα μάτια, να σωπαίνεις μαζί του χωρίς να νιώθεις αμήχανα, να ερωτεύεσαι, να λυτρώνεσαι. Η ψηφιακή επικοινωνία μας προσφέρει ταχύτητα, αλλά μας στερεί την ουσία: την ακατέργαστη, αληθινή συνεύρεση. Από εκείνη την εποχή χάσαμε την αυθεντικότητα της εξομολόγησης, τη θαλπωρή της παρέας και την αίσθηση πως, όσα βάσανα κι αν κουβαλάς, δεν είσαι ποτέ μόνος στη νύχτα.
Η παράσταση επιστρέφει για δεύτερη χρονιά. Υπήρξε κάποια αντίδραση θεατή ή μια προσωπική εξομολόγηση που σας συγκίνησε ιδιαίτερα και σας έκανε να δείτε το έργο με διαφορετική ματιά;
Η επιστροφή του έργου για δεύτερη χρονιά στο θέατρο «Σοφούλη» κουβαλά τη νοσταλγική διάθεση αλλά και τη θερμό χειροκρότημα στο τέλος της παράστασης, των ανθρώπων που πέρασαν από τη σκηνή μας. Ωστόσο αυτό που με συγκλόνισε βαθιά ήταν η εξομολόγηση μιας ηλικιωμένης γυναίκας. Μετά την παράσταση, με περίμενε στο φουαγιέ του θέατρου, βουβή, κρατώντας σφιχτά στην παλάμη της ένα παλιό, φθαρμένο κομπολόι. Με κοίταξε στα μάτια και μου είπε με συστολή αλλά και μια δόση αγαλλίασης όπως αποτυπωνόταν στο πρόσωπό της: «Απόψε, πάνω στη σκηνή και σε ένα από τα τραπέζια του καπηλειού σας, είδα ξανά τον πατέρα μου. Δεν τον πρόλαβα ξέρετε να μου μιλήσει για τα χρόνια εκείνα. Ντρεπόταν να θυμάται, όπως πολλές φορές μου έλεγε και διέκοπτε απότομα την παιδική μου αφελή προτροπή «Θα μου πεις για τα χρόνια τα παλιά πατέρα!». Τον έχασα μικρή. Λίγες μέρες πριν φύγει από κοντά μας, από την κακιά αρρώστια, μου χάρισε αυτό το κομπολόι. Μέχρι τώρα ο ήχος από το κομπολόι αυτό ήταν η φωνή του. Απόψε όμως, μέσα από τα τραγούδια σας, άκουσα επιτέλους και τη δική του φωνή. Και γαλήνεψε η ψυχή μου!». Και έφυγε με γρήγορα βήματα αφήνοντας ένα δάκρυ να κυλήσει στο χαρακωμένο από το χρόνο μάγουλό της. Αυτή η στιγμή άλλαξε τη ματιά μου στο έργο. Κατάλαβα πως η παράστασή μας δεν είναι απλώς ένα θεατρικό δρώμενο ιστορικής αναπαράστασης, αλλά ένας γέφυρα συμφιλίωσης με το παρελθόν. Ένας τόπος όπου οι σιωπές των προγόνων μας βρίσκουν, επιτέλους, τη λύτρωσή τους.
Η φτώχεια, ο αποκλεισμός, η μετανάστευση και η κοινωνική αδικία παραμένουν επίκαιρα. Αν το ρεμπέτικο γεννιόταν σήμερα, ποιες ιστορίες θα αφηγούνταν και ποιοι άνθρωποι θα γίνονταν οι σύγχρονοι εκφραστές του;
Αν το ρεμπέτικο γεννιόταν σήμερα, δεν θα άλλαζε στην ουσία του· θα άλλαζε μόνο σκηνικό. Δεν θα γραφόταν στα υπόγεια της Δραπετσώνας, αλλά στις γκρίζες στάσεις των αστικών λεωφορείων, στα νοικιασμένα δωμάτια των 50 τετραγωνικών, στις αποβάθρες και στις άλικες θάλασσες των σύγχρονων ξεριζωμών. Θα αφηγούνταν τις ιστορίες των νέων που μεταναστεύουν με μια βαλίτσα αναμνήσεις, των «αόρατων» ανθρώπων της διπλανής πόρτας, όσων παλεύουν με το άγχος της επιβίωσης και την παγωμένη σιωπή των οθονών. Οι σύγχρονοι εκφραστές του θα ήταν πάλι οι περιθωριοποιημένοι, οι χωρίς εστία «εραστές» των χαμένων ονείρων. Άνθρωποι που δεν χωρούν στα καλούπια της εποχής, αλλά επιμένουν να αναζητούν τη ζεστή αγκαλιά και το δίκιο. Γιατί το ρεμπέτικο δεν είναι είδος μουσικής· είναι το βαρύ ζεϊμπέκικο κάθε αδικημένης ψυχής που, μέσα στο σκοτάδι της εκάστοτε εποχής, ψάχνει μια χορδή για να κρατηθεί στη ζωή.
Σε μια εποχή που αναζητά διαρκώς το καινούργιο, εσείς επιστρέφετε στις ρίζες της λαϊκής μας παράδοσης. Πού τελειώνει ο σεβασμός στην πολιτιστική κληρονομιά και πού αρχίζει η ανάγκη για δημιουργική αμφισβήτηση;
Ο σεβασμός στην πολιτιστική κληρονομιά και η δημιουργική αμφισβήτηση δεν είναι δύο δρόμοι που απομακρύνονται, αλλά αντίθετα είναι σαν δύο ρίζες του ίδιου δέντρου. Σεβασμός στην πολιτιστική κληρονομιά δεν σημαίνει μουσειακή αντιμετώπιση ή άγονη αναπαραγωγή του παρελθόντος. Σημαίνει να σκύβεις πάνω από την παράδοση με συστολή, να κατανοείς τον πυρήνα της, την αλήθεια και το βίωμα που τη γέννησε. Η αμφισβήτηση αρχίζει τη στιγμή που αποφασίζεις να μην αφήσεις τη μνήμη να χαθεί. Όταν μπολιάζεις το παλιό με τις αγωνίες, τις αισθητικές αναζητήσεις και τους ρυθμούς της δικής σου εποχής. Στην παράσταση «Στης ψυχής το καπηλειό», η επιστροφή στις ρίζες δεν είναι καταφύγιο νοσταλγίας, αλλά αφετηρία ενός διαλόγου με τον πυρήνα της ρίζες της λαϊκής μας παράδοσης. Με το θεατρικό μας έργο τιμούμε την πολιτιστική μας κληρονομιά όχι διατηρώντας τη στάχτη της, αλλά μεταφέροντας τη φλόγα της στο σήμερα. Εκεί ακριβώς, στη συνάντηση του χθες με το τώρα, γεννιέται η ζωντανή, αυθεντική τέχνη.
Στο σκηνοθετικό σας σημείωμα εκφράζετε την ελπίδα οι θεατές να φύγουν λίγο διαφορετικοί. Εσείς τι ανακαλύψατε μέσα από αυτή τη διαδρομή; Και αν μπορούσατε να περάσετε μία βραδιά στο καπηλειό της παράστασης, τι θα θέλατε να ρωτήσετε τους ανθρώπους του;
Μέσα από αυτή τη διαδρομή … «στης ψυχής το καπηλειό» ανακάλυψα πως η ανθρώπινη ψυχή, όσο κι αν «τραυματιστεί» από την ίδια την Ιστορία, βρίσκει πάντα τον τρόπο να ανθίσει ξανά μέσα από τη συντροφικότητα, την πίστη στην ελευθερία. τη μουσική και το τραγούδι. Ανακάλυψα επίσης ότι η μνήμη δεν είναι βάρος, αλλά πυξίδα. Κι αν μπορούσα να περάσω μια βραδιά σε εκείνο το καπηλειό, ανάμεσα στους καπνούς, τα ποτήρια και τους ήχους ενός μπαγλαμά, δεν θα τους ρωτούσα για τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα που πέρασαν. Θα τους ρωτούσα όμως κάτι πολύ πιο απλό και ουσιαστικό: «Πώς καταφέρνατε, μέσα στο απόλυτο σκοτάδι, να κρατάτε την καρδιά σας τόσο ζεστή; Πού βρίσκατε τη δύναμη να χαμογελάτε και να αγαπάτε, όταν όλα γύρω σας γκρεμίζονταν;» Και ύστερα, θα άφηνα τις ερωτήσεις στην άκρη. Θα σώπαινα, θα τσούγκριζα το ποτήρι μου μαζί τους και απλώς θα τους άκουγα να σιγοτραγουδούν.
Συνέντευξη: Έρη Χριστοφορίδου
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Συντονισμός Σκηνικής Δράσης & Καλλιτεχνική Επιμέλεια: ΗΛΙΑΣ ΚΑΛΠΑΚΑΣ
Συγγραφή & Επιμέλεια Κειμένου: ΗΛΙΑΣ ΚΑΛΠΑΚΑΣ – ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ
Μουσική επιμέλεια: ΗΛΙΑΣ ΚΡΟΜΜΥΔΑΣ
Ιστορική Έρευνα & Οργάνωση Παραγωγής: ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ
Κινησιολογία: JITTERBUGS SKG
Παίζουν (Με αλφαβητική σειρά):
ΑΝΝΑ ΚΑΡΑΤΖΑ
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΡΡΗΣ
ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ
Στο ρόλο του Αφηγητή oι: ΕΥΣΤΡΑΤΙΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΥΔΗ – ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΟΥΡΒΑΣ
Μουσικοί επί σκηνής:
ΝΑΝΤΙΑ ΠΑΥΛΙΔΟΥ (τραγούδι- κιθάρα)
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΚΟΧΥΛΑΣ (μπουζούκι- τραγούδι)
ΗΛΙΑΣ ΚΡΟΜΜΥΔΑΣ ( ακορντεόν- τραγούδι)
Με την υποστήριξη του Συλλόγου Φίλων των Ρετρό Δεκαετιών του ‘40 & του ‘50 JITTERBUGS SKG (Θεσσαλονίκη).
Παραγωγή:
ΤΗΕ DESIGN ROOM
THE DESIGN ROOM – ΗΛΙΑΣ ΚΑΛΠΑΚΑΣ
Πληροφορίες
Πότε: Οκτώβριος Τετάρτη 21 και 28
Νοέμβριος Τετάρτη 4 και 11
Ώρα: 20:15
Γενική Είσοδος: 15 Ευρώ, Μειωμένο: 12 Ευρώ ( φοιτητικό, ανέργων, άνω των 65) και στο cometogether.live
https://cometogether.live/el/event/6938/stis-psychis-to-kapileio
Video promo trailer: https://www.youtube.com/watch?v=uM1h6yKMLIY
ΘΕΑΤΡΟ ΣΟΦΟΥΛΗ
Τραπεζούντος 5 & Σοφούλη, Τ.Κ. 55131 Θεσσαλονίκη
Τηλ. 2310423925,
ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΟΑΣΘ: Λεωφορείο 5
Από Δυτικά προς Ανατολικά: Στάση Βερβελίδη (Θέατρο Σοφούλη) Στάση Παλαιό τέρμα (Θεατρικό εργαστήρι)
Από Ανατολικά προς Δυτικά: Στάση Ναυτικός Όμιλος (Θέατρο Σοφούλη) Στάση Παλαιό Τέρμα (Θεατρικό εργαστήρι)
www.theatrosofouli.gr
https://www.facebook.com/theatrosofouli
https://www.instagram.com/theatrosofouli/








